Hengsten uut Gruupskerk
Peerden wadden lange tied veural van belang veur t leger. As n laand n beste cavalerie had, dan kon je n potje breken ien Europa. Vandoar dat e Nederlandse regering lang strenge fokregels had. Ze wollen niet dat deur ienteelt de kwaliteit van e peerden achteruut goan zol. Pas ien e tweede helft van e negentiende eeuw kwam doar wat verandering ien en werden de regeltjes minder streng. De boerenstand had ok verlet van goeie peerden en doarom werden der hengstenverenegingen opricht, met as doel om altied goeie dekhengsten ien e buurt te hemmen. Ok hier ien t Westerkwartier en ien Gruupskerk en met succes.
Ien 1884 kopen n poar boeren uut e buurt van Gruupskerk de hengst Theodoor ien Oldenburg. Der wordt n vereniging veur aandeelholders opricht en e hengst most aan t waark. Dit ging prima, want de veulens die hij produceerde wadden talriek en van hoge kwaliteit. Jammergenog kwam Theodoor ien 1898 uut e tied en werd de vereneging opheven. Eén joar loater werd et idee nij leven ienbloazen en werd de ‘Vereniging tot verbetering van het Paardenras Grijpskerk en Omstreken’ opricht. Ze kochten de eerste Duutse hengst August, die deur de nije club ‘ter dekking’ aanboden werd. August kon et niet allènt bijbenen en kreeg al snel hulp van Wittelsbach en Brutus. De drie hengsten werden sums bij de rijkskeuring tiedelek òfkeurd, dus et is niet zo’n groot succes.
Et bestuur besluut ien 1903 om veur 3600 gulden de hengst Reclame (zie afbeelding) te kopen bij fokker Ridder ien Harkstede. Dat bliekt n goeie keus want dizze hengst dut dienst tot 1922. Hij dekt per joar sums wel 150 merries en doar moet grif 20 gulden veur betoald worden.
De opvolger van August, President was minder succesvol. Ien 1908 bleek mor een derde van de merries drachteg te worden en dus moet et bestuur weer op zuuk noar verstaarking. Et duurt tot 1912 tot Wilfried derbij komt en dan het de vereniging een superduo op stal stoan. Beide hengsten produceren zoveul noakommelingen en geven de vereniging zo’n goeie noam, dat besloten wordt om portretten te loaten moaken deur peerdeschilder Webb.
Beide hengsten blieven tot heur dood ien Gruupskerk en kriegen een erebegroavenis op et zogenoamde ‘Hengstenkampke’, noabij et toenmoalege café, annex stalling, annex dekstation. Of de bonken van beide hengsten nog ien e grond leggen of ruumd binnen is mij niet hielmoal dudelek. Wie t zeker wiet is welkom om te reageren.
De vereneging het ien 1918 veul succes met dekkingen, lezings over de erfelijkheidsleer en ze winnen met Wilfried zelfs n golden medaille op e hengstenkeuring, woardeur de dekpries drekt ook weer wat omhoog kin.
In 1920 wil kastelein v.d. Brug, woar de peerden op stal stoan en goed verzörgt worden, zien zoak verkopen. De Vereniging wil de schuur, de boxen en de dekstal groag hemmen, ze splitsen de zoak en verkopen et café met de deurrit.
Tiedens de oorlog sneuveln der veul peerden en verdwienen er 30.000 noar Duutsland. Der zil n tekort aan peerden kommen en doarom wordt besloten om nije hengsten te kopen ien Duutsland. Dat lukt met Edelknabe een peerd dat veur de oorlog al meneg pries wonnen het. Veur de rest blift et n lastege periode, met n krappe markt en doarom wordt besloten om eerst n pooske dekhengsten te huren. Ien e viefteger joaren gijt et weer veuruut en kommen klinkende noamen as Majesteit, Adelborst, Harro en Folkert op stal. De pries van n dekking is ondertussen omhoog goan noar 100 gulden. Gelukkeg is er ok korting mogelek Aandeelholders betoalen een vriendenpries en sums as n merries gusteg blift, is de volgende beurt goedkoper.
t Aantal dekkings lopt achteruut met de komst van e trekker en de exploitatie wordt lasteger, vandoar dat de vereniging ien 1966 besluut om soamen te goan warken met hengstenholder Renkema uut Tolbert, zodat ze de hengsten ok wat verder buten Gruupskerk aanbieden kinnen.
Toch lopt et verkeerd òf. Ien 1972 wordt perbeerd om t hiele bezit aan compagnon Renkema over te doen, mor dat gijt toch niet deur. De vereneging sukkelt nog n poar joar deur, mor op 3 april 1978 wordt besloten om tot liquidatie over te goan. Een aandeel levert nog 60 gulden op en der wordt besloten om de schilderijen van Reklame en Wilfried te schenken aan de weduwen van old-bestuursleden Bouwman en de Vries.
Ien 2023 werd ien Woonzörgcentrum ‘De Nieuwe Wierde’ een expositie holden met 5 schilderijen van hengsten van e vereneging. “Reclame” en “Wilfried” kwammen noa n körte zoektocht ok boven wotter en stonden eefkes weer ien e belangstelling van t peerdevolk. Loat de ‘Nieuwe Wierde’ nou net op et plak van t ‘Hengstenkampke’ stoan.
De cirkel was weer rond.
Geert Zijlstra
Mientje: ‘Zöcht om t peerd mor zit er op!’
