De olde börg
Dat er n olle börg ien Doezum stoan het, is wel zeker, mor op welk plak doar verschillen de meningen. De één denkt bij de St. Vitus kerk, woar nou t kerkhof is en de ander denkt aan e Provincialeweg, zo’n vief minuten lopen vanòf de kerk, op nummer 30 woar nou t Waschmuseum is. Wat mij dudelek worden is, is dat et te moaken het met de noam Bentsema of Bensema.
Dan hadden we natuurlek nòg n börg, de Ehse, mor dat was niet de oldste.
Ien e St. Vitus kerk leit n grafzerk van Harrit Bensema. Allinneg al dat zien steen doar leit geft aan dat et n belangriek man west het. Hij is overleden ien 1612, zien steen is de oldste die ien e kerk leit.
Veur 1600 moet Harrit Bensema, op vijf minuten ten NO van de St. Vituskerk, veur die tied, een mooie en grode heerd of stede bouwd hemmen. Der wordt zulfs sproken van “Het Huis te Doesum”, ien e volksmond ok wel “de olle börg” nuumd. Nou moet je je dit ok niet te groots veurstellen, et zal meschien het enigste stenen huus ien Doezum west wezen. Ien e 16e eeuw werden de meeste boerderijen van holt moakt. De Bentsemastede of heerd was n zogenoamde ‘edele heerd’, dat betekende dat et n boerderij was met meer dan 30 grazen land (ongeveer 15 ha.) Et bewonen van een edele heerd gaf ok bepoalde rechten, bv bij de rechtsproak of ien t bestuur van t wotterschap.
Kwammen der nije bewoners dan bleef de noam van e heerd bestoan en ok de rechten gingen met. De familie Bentsema moet er zulf ok woond hemmen, mor uut aktes bliekt dat ze de stede ok wel verpacht hemmen. Ien 1643 kocht Polman de Ehse de heerd van Fop Bentsema. En toen is de verwarring begonnen.
Polman zien eigendommem ien Doezum gingen over noar Jan Clant, doarnoa J.W. Ripperda en uuteindelek kwam et ien handen van de beruchte Schatter. Dizze Schatter liet n fraai butenhuus bouwen ten westen van e kerk, met n mooi park en visvijvers. Volgens de overlevering werd dit butenhuus deur de Doezummers “de olle börg” noemd.
Wat juust is…, jim maggen t zeggen.
Op t plak van t butenhuus van Schatter is loater n boerderij bouwd en woarschienlek binnen der bij de bouw, stenen en tegeltjes bruukt van t butenhuus. Die boerderij is ok weer òfbroken en de stenen en tegeltjes verdwenen ien e grond. Joaren loater kwam et ien handen van fietsenmoaker Gjaltema, die wol op dat plak zien groententuun hemmen. Bij t omspitten kwam er die mooie tegeltjes van t butenhuus tegen.
Hoe et met de Bentsemastede ging tussen 1700 en 1800 is ondudelek. Eind 1700 kwam Johannes Baukes Veenema uut Surhusterveen op e heerd wonen. Bauke Johannes volgde zien pa op as boer. Ien 1820 werd Hendrik Boukes Veenema geboren, dizze Hendrik woonde met zien vrouw ien 1890 nog op e stede. Dat was dus de derde generoatie. Hendrik kreeg ok weer n zeun en die kreeg de noamen Bouke Hendrik. Bouke trouwde met Janneke Hovius.
De oorspronkeleke Bentsemastede is vervangen deur n boerderij, bouwd ien 1873.
Een dochter van Bouke en Janneke , Marieke, trouwde met heur neef, Marten Hovius.
Op e foto zie je dat de boerderij ien e lengte bij de weg laans stond. Vroeger was tussen de boerderij en e weg een brede gracht. Et schuurgedeelte is ien 1929 òfbrand, oorzoak kortsluting. Ien t zulfde joar weer herbouwd met dezulfde iendeling as de olle heerd. De koeienstal aan e wegkaant, peerdestal achterien en ien t midden en aan e zuudkaant een grode tasruumte en deel. Tasruumte was t plak woar t hooi, stroo en veevoeder opsloagen werd.
Een steen met et opschrift BH Venema 1929 is bewoard bleven.
Ien 1951 kocht Marten Hovius de heerd van zien schoonpa Bouke H. Venema. Ien 1974 nam zien zeun Dirk Hovius op zien beurt de heerd weer over. Ien 1978 kwam dochter Martje en heur man op e heerd. Dat was dus de zeuvende generoatie Venema/Hovius op de Bentsemastede.
Ien 1969 kwam de Bentsemaheerd op e monumentenliest, dat betekende subsidie, mor of je der bliede met wezen mosten?
De Monumentenraad hechtte veul weerde aan et bewoaren van et olle 18e eeuwse veurhuus. De familie Hovius kon der op t lest niet meer ien wonen, t was niet meer vertrouwd.
In 1989 kregen ze toestemming om de olle boerderij òf te breken, t werd vervangen deur t nije huus zoas we het nou kennen. En der werden twee nije ligboxstallen bouwd, ien één doarvan zit nou et Waschmuseum. Wel nou deur Doezum ridt, zigt nargens meer resten van e olle börg, woar der ok stoan het, mor zeker is wel dat Doezum een mooi stukje geschiedenis het.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Wel t wiet, mag t zeggen!’
