Koale Herberg
Koal kin je op verschillende manieren uutleggen, mor voak denken we aan n koale kop.
Vroeger proberende de mannen, as ze koal werden, dit te verbloemen. Grode potten brylcreem werden op e kop smeerd om de hoaren die der nog over wadden over de koale plakken te kammen en vast te plakken. De pet opholden was ok n mogelekheid. Vandoag aan e dag is n koale kop niet zo’n probleem meer.
Hoe kom ik nou op dit onderwerp? Ik wol wat schrieven over De Koale Herberg, mor kon der niet achter kommen woarom dit nou de Koale Herberg nuumd werd. Ok Google kon niet helpen om et mysterie op te lössen.
De Koale Herberg ston op e hoek van De Wieren en Caspar Roblesdiek. Dat is aan e weg van Grodegast noar Lutjegast. Op t huus, wat nou nog op die hoek stijt, hangt n bord met de woorden: De Kale Herberg. Woarom het et huus die noam?
De Wieren is n middeleeuwse diek en de Caspar Roblesdiek is nuumd noar de Spaanse kolonel Caspar de Robles. Dizze kolonel gaf ien 1573 opdracht om doar n kenoal te groaven as verbiending tussen Stad en Friesland en n voarverbiending noar de Zuderzee en Amsterdam. t Kenoal kreeg de noam Caspar Robleskanaal, ok wel Kolonelsdiep. Wel wiet het Abel Tasman der ok wel over voaren.
Op die kruising stond ien e eerste helft van e 17e eeuw een herberg.
De herberg was de grenspost tussen Grunnen en Friesland. Zol de noam “De Koale Herberg” dan òfkomsteg weden uut die tied? En woarom dan koale? Waarschienlek was er heulemoal gien begroeing of bebouwing. Of koale wordt verward met kolle, omdat et er altied waaide en kold was. Denk aan de Koale weg, de weg van Surhuusterveen noar Doezum, doar is ok wel verwarring over of t nou koal is of kold. We kinnen der allinneg mor noar gissen,
Ien elk geval konden de schippers bij de herberg aangoan om n borrel of om wat te eten, meschien kwammen der ok wel overnachters.
De voarweg deur t veengebied van t zudelek Westerkwartier functioneerde slecht. Et kenoal roakte ien verval en werd aal ondieper. Doarom werd ien e tweede helft van e 17e eeuw t Hoendiep groaven, nou van Starkenborgkenoal. De weg, deels fietspad, langs et restant van t Kolonelsdiep hiet nog wel Caspar Roblesdiek.
Mor der binnen nog meer verhoalen over die hoek.
Der het n stoomzuvelfabriek met woonhuus stoan, bouwd veur 1880. De foto is moakt ien 1908. Ien die tied werd er stookt met turf. De melkvoarders brochten waarschienlek de melkbussen nog over t Kolonelsdiep noar de fabriek. t Kolonelsdiep had verbiending met de Doezumertocht en et Grodegaster diepke. De boten van e melkvoarders wadden gien heule grode boten. Ien 1911 is de fabriek ofbroken.
t Woonhuus is stoan bleven en werd n boerderij. Vanòf 1880 het et huus heul wat bewoners had, zeker dertien gezinnen hemmen der woond.
t Huus De Kale Herberg is verbouwd ien 1924 en ien 1951. Ien e jaren vijfteg woonde der een Buffinga. Ien die periode vonden ze onder t huus kelders woarien de iesblokken veur de koeling van de melk bewoard werden.
Aan de Caspar Roblesdiek stonden ien die tied nog vijf panden, woarvan der nou nog twee over binnen, boerderijen op nummer één en drie. De andere huzen stonden woar nou et natuurgebied is, met n mooi wandelpad van Grodegast noar Lutjegast. Onderweg kom je zulfs n eendekooi tegen.
Der gebeurde nog meer doar op die hoek.
Op 3 augustus 2008 wordt et huus deels vernield deur n wiendhoos. Dat is roar goan toen, t hondenhok is, met hond en al, honderd meter verderop ien t natuurgebied terug vonden.
Het kolonelsdiep of Caspar Robleskanaal i-der niet meer, slechts een klein slootje i-der over.
t Huus op e hoek is deur de joaren hen ok veul veranderd, mor dragt nog net as ien e 17e eeuw de noam “De Kale Herberg”.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Hoe koaler, hoe riejoaler!’
