Oranje
As we aan e kleur of et woord oranje denken, zien we automatisch ‘Het huis van Oranje of de Nederlandse topsporters veur ons. Mor je kinnen ok denken aan de sinaasappel (of appelsien). Toen ik klein was kwam groenteboer Lammert Westerhof uut Moarum-West één keer ien e week met zien vrachtwoagkje met groente en fruit bij ons ien t dörp. Mien mamme kocht nooit veul want we hadden een eigen groentetuun en ien e kelder stonden weckflessen vol met bonen, wortels, bieten en goa zo mor deur. Wat ze wel kocht was fruit en veural fruit wat vlug op most, zoas bananen woar wat aan mekeerde. Alle oavends kregen we dan yoghurt met geprakte bananen.
Sinaasappels kreeg je meest rond kerst en die wadden biezunder. Ze mosten, net as de banaan, een hiele reis moaken om ien Nederland te kommen. De sinaasappel komt van oorsprong uut China, woar ok de noam noar verwiest “appel sina”. De oldste vermelding van n sinaasappel ien e Chinese literatuur, dateert van 314 v.Chr. Vanuut Nederland werd vanòf de 18de eeuw de sinaasappel verspreid over Noord-Europa. Hierdeur komt et dat de Nederlandse noam ‘appelsien’ deur andere toalen overnommen is zoas ien t Duuts ‘apfelsine en t Zweeds ápelsin’. Ien t Arabisch hiet er trouwens ‘burtuqàl’ dat betekent Portugal, dat is omdat dat land ien e 15 eeuw as eerste land sinaasappels uut China importeerde.
Op dit moment kommen de sinaasappels uut subtropische landen rond de Middellandse Zee zoals Israël, Griekenland, Spanje, Egypte en Marokko. t Is n veulzijdege vrucht, je kinnen ze zo opeten mor ok persen, marmelade van moaken en ze worden bruukt as smoakmoaker ien witbier. En niet te vergeten Grunneger mosterdsoep met sinaasappel rasp, heerlek! Ik heb ok net uutvonden dat slakken der gek op binnen. Leg wat sinaasappelschijfjes ie e tuun en de slakken eten et lekker op en loaten de sloa-planten met rust.
De oranje voandels en vlaggen die wij uuthangen op feestdoagen hemmen natuurlek niks te moaken met de sinaasappel mor wel met de achternoam van de koning: Oranje-Nassau. Hiel lang leden trouwde een veurolder van e koning, Hendrik III van Nassau met n doame uut Breda. Zij kregen toen et Franse prinsdom’ Orange’ ien heur bezit. Vandoar de noam Oranje-Nassau.
De kleur oranje wordt zo nuumd vanwege de geliekenis met de sinaasappel (orange ien t Engels ). Ien e regel draait de betekenis om speulsheid en enthousiasme. Oranje wordt ok ien verband brocht met gezellege, originele, actieve en enthousiaste mensen en et stimuleert de eetlust. Allemoal positieve eigenschappen. Ien tegenstelling tot de betekenis ien t westen denken ze der ien t Midden-Oosten aans over, doar wordt et associeerd met rouw en verlies.
Ien bepoalde periodes is oranje een overheersende kleur ien Nederland. Dit joar ok weer, zet de televisie mor aan en t gijt alweer over Oranje (de Nederlandse voetbalelftallen). De Oranje leeuwinnen hemmen heur goed verweerd ien e EK kwalificatiewedstrieden. De Oranje mannen moeten heur nog bewiezen. Halverwege juni is t spektoakel begonnen. Op de foto (Bron: Beeldbank Groningen) kin je zien dat we wel es eerder met humor noar Duutsland trokken. Met n beetje geluk speult Oranje op 14 juli de finale. Aan de kleur oranje zal t niet leggen, doar moeten ze ver met kommen kinnen. Wij enthousiaste supporters goan gezelleg, ien onze orginele oranje shirts, actief juichen en dansen. Ien ene hand n stuk worst en e andere een Grunneger eierbal of een sinaasappel, want oranje stimuleert de eetlust.
Gelukkeg is t een EK en gien WK want dan mosten ze meschien wel tegen Egypte.
Alie de Vries
Mientje: Oranje boven leve de appelsien!
