De Jouwer, de nieuwe Ik Proat Plat column
Ien e joaren viefteg/zesteg van e veurege eeuw was t gebied tussen Seballeburen en Luukswolle een leeg stuk land van pakweg 150 ha. t Was n moerasseg gebied vol met petgatten en hier en doar n stukje grasland. Dat et gebied der zo uutzag was t gevolg van e veenofgroaving. Rondom dit leeg leggend laand stonden op e wat hogere stukken, ongeveer twaalf boerenploatsen met elk pakweg vief tot zeuven bunder land.
t Laand werd bewarkt met machines, mor dan wel trokken deur één of meer peerden. Veur t groafwark of sloot schoonmoaken wadden nog gien machines, dat mosten de boer en zien knecht, as er die al had, met eigen spierkracht t veur mekoar zien te kriegen. De vaste mest over t laand uutstrooien gebeurde met e mestvörk, ok deur de boer zulf. Vrouw en kiender hadden ien dit heule boerebestoan hun vaste toaken. Deurdat er veul petgatten tussen de stroken laand lagen, was t gebied een paradies veur wotter- en weidevogels. Je zagen er veul wilde eenden, talingen, grutto’s, tureluurs, kieviten, leeuweriken, wottersnippen. Doar moe-je nou om zoeken. Zulfs n groep kemphoanen had zich vestigd op n stuk laand tegen t Wolddiep aan.
Op één van die boerenploatskes woonde boer Jan, hij was met hart en ziel verknocht aan alles wat met e natuur te moaken had. Boer Jan en zien buurtgenoot Dirk, die loater schilder en caféholder werd, zörgende der soamen, met hulp van IVN veur, dat n groot deel van e Jouwer vogelreservoat werd. Dat was om e vogels te beschermen tegen eierzoekers. Ien die tied werden kievitseier op e markt ien Stad en Leeuwarden verkocht veur sums meer dan n gulden t stuk. Van e boeren werd verwacht dat ze bij t uutrieden van e mest en t maaien rekening hielden met e vogelnusten. De koeien, die ien t laand liepen te groazen, wadden goed as bescherming tegen roofdiertjes die et op e eier veurzien hadden. Met heur koeievlaaien zörgende ze veur eten, wurmkes en insecten, veur de vogels. Al met al goed regeld dus!
Wadden der dan allinneg mor vogels ien e Jouwer?
Nee zeer zeker niet. Over de witte wieven ien e Jouwer wist ok elkeneen wat te vertellen, mor der was nog meer leven. De boeren Jan en Dirk zatten aan t enne van e warkdag wel es ien e stookhut aan t spul dat dezulfde kleur het as thee. Tiedens dizze ‘theepauze’ kwammen der voak starke verhoalen op toavel. Summegen wadden woar gebeurd, mor deur de ‘thee’ kwam er ok veul fantasie bij. Kloas t neefke van boer Jan en zien kameroadje Fokke, zatten voak met rooie oorkes te luustern.
Op één van die oavonds hadden de mannen t over Meloeken. Meloeken werden ien die tied, volgens de mannen regelmoateg woarnommen ien e petgatten ien e Jouwer. t Was veur summege mannen en kwoajongens een sport worden om n Meloek te vangen. Ien e zummertied, op eenwarme zwoele oavond tegen de schemering, zol t de beste tied weden om n Meloek te vangen. Volgens boer Jan most je, gewoapend met n jutezak, tussen de roegte en e brommelstruken n plakje zoeken. Dan rusteg ofwachten tot er n Meloek veurbij kommen zol.
Kloas en Fokke hadden goed luusterd en op n zwoele oavond dochten ze dat de tied kommen was. Die oavond trokken ze met n jutezak en n roltje pepermunt de Jouwer ien. t Was wel verrekte spannend en t roltje pepermunt was al snel op. Noa zo’n twee uur kwammen ze weerom bij de boerderij woar boer Jan en Dirk op heur stonden te wachten. ‘En?’, zee boer Jan, ‘Nog wat vongen?’
‘Host!’, zee Fokke, ‘Mor dizze jutezak is n beetje goar, de Meloek knalde der zo deur henne!’
Kloas was wat wit om e kop, en kon allinneg mor hard knikken.
Tja, jim begriepen t al, witte wieven en Meloeken lieten zich zo mor niet vangen.
Van t vogelreservoat, de petgatten, de witte wieven en de Meloeken is jammergenog ien e heule Jouwer niks meer te vienden.
Dit verhoal komt van n zeer betrouwboare bron uut Seballeburen.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Niks weden en niks lieken, is niks weerd!’
