Piepen

‘De piep uut goan!’, dat is één van die uutdrukkings woarvan je wel wieten wat et betekent. As je noa je dood cremeerd worden, goa je ok letterlek de piep uut. 

Je hemmen je leste piep rookt of de piep aan Maarten geven. t Kin ok betekenen dat je de strijd opgeven, mor wel Maarten west het, is niet dudelek.

Noar iemands piepen daansen, kin je ok beter niet doen, mor woar kommen die uutdrukkings vandoan?

Veul uutdrukkings en spreekwoorden hemmen heur oorsprong ien e biebel. Wat de piep uut goan betreft binnen der twee verkloarings veur. De eerste is, dat as n knien zien piep -de gang van zien knienenhol- uutkomt en der binnen joagers ien e buurt, dan is t gebeurd, et knien is de piep uutgoan.

De tweede verkloaring het te moaken met de eendenjacht. Ien vroegere tieden vingen de eendejoagers de wilde eenden deur ze ien n lange sloot te drieven. Aan t enne van die sloot, ok wel piep nuumd, was de val woar de eenden niet weer uutkwammen. 

t Vremde van dizze verkloaring is dat de eenden de piep iengingen en omdat ze de piep iengingen, gingen ze de piep uut.

De eendenkooi is n Nederlandse uutviending om wilde eenden te vangen. Vroeger wadden der meer dan tien eendenkooien ien t Westerkwartier en werden eenden vongen veur consumptie. Nou binnen der nog mor twee eendenkooien over, één bij et Leekstermeer en één bij Ollekerk. Ien 1204 is ien e Kuzemer et vrouwenklooster Porta Sactae Mariae sticht. t Klooster lag op n hooggelegen stuk zandgrond, bij et klooster heurde ok n eendenkooi. Van t heule klooster binnen allinneg de funderingsresten nog over en de eendenkooi was ok al lang buten gebruuk.

Ien 2007 i-der deur de ‘Stichting Kuzemerkooi’ een nije eendenkooi aanleid, compleet met n kooiplas en vangpiepen. Twee van die vangpiepen binnen zo moakt dat de minsen heur n veurstelling moaken kinnen hoe et vroeger ien zien wark ging. 

Een kooiker had n groot aantal tamme eenden ien zien plas die hij et heule joar deur voerde. De tamme eenden werden voerd ien e vangpiepen, een doodlopende sloot met aan weerskanten wilgenschermen met begroeiing en netten der over henne. Ien die wilgenschermen zatten loergatten woar de kooiker et eendenvoer deurhen gooide, zo de piep ien. Bij de tamme eenden kwammen elke dag wel n poar wilde eenden aanvliegen en t was de kunst om die wilde eenden verder de vangpiepen ien te drieven.

Et hondje van e kooiker had doar n belangrieke functie ien. De tamme eenden wadden wel wend aan de kooikerhond, mor de wilde eenden niet en vlogen dan, opdreven deur de hond, verder de piep ien, tot ze uuteindelek ien e val terecht kwammen.

De kooiker had et liefst gewone wilde eenden ien zien val, want die wadden et grootst en hadden et meeste vlees. De eendenborst werd meest verkocht ien e steden en brocht heul wat op. Et kooikerhondje had ok nog n andere functie. Je kinnen wel noagoan dat er ok veul ongedierte was rondom de kooikersplas. Muzen, rötten, mollen kwammen op t voer òf en bunzels op e eende-eier. t Kooikerhondje most dizze beesten vot joagen.

De Kuzemerkooi is nou n hartstikke leuk natuur en recreatiegebied van tien hectoare. Der leggen mooie wandel en fietspaden deurhin en zulfs n kabouterpad met n pontje en klimrekken. De kiender kinnen heur doar heul goed vermoaken.

Toen ik lest bij de eendenkooi laans wandelde zag ik ok nog n ijskelder. t Bliekt dat de kooiker doar zien vongen eenden een tied ien bewoaren kon. Et dut nou dienst as vleermuzenbunker.

Tot slot nog n uutdrukking met piep. As je n zwoare piep rookt hemmen dan bin je deur je eigen schuld ien e problemen roakt. Mien opa rookte ok piep, letterlek dan. As kiend konden we ruken as opa op visite west was. Ien die tied was t heulemoal niet slim as de heule koamer noar piep rook en wij vonden dat ok niet slim.

Wat wij wel slim vonden, was dat opa ok pruumde. Hij kauwde op pruumtabak en had meest n pruumke ien e mond, achter de kuzen. Dat stonk vonden wij en t minste was die bruune kwiel die over zien kin liep. Piep roken was beter vonden wij.

Leneke Struiksma

Mientje: “Eefkes tied om e piep te stoppen? “.