Schoppen van de Wit

Afbeelding
Ik proat plat

As n vremdeling bij ons ien Kornhörn komt en aan n willekeurege veurbijganger vragt woar t bedrief “The Gardentool Factory.com” is, krigt er vermoedlek n gloazege blik terug. Vragt er noar “De Wit Schoppenfabriek” dan krigt er precies uutleid woar hij die vienden kin.

“The Gardentool Factory” is n modern bedrief dat met e allermodernste middeln de allerbeste kwaliteit gereedschap moakt. n Joar of wat leden is de hiele lakstroat aanpakt en t hiele dak leit vol met zunnepanelen. Binnen stoan hiepermoderne machines om metoal te bewarken. Dat varieert van n lasersnieder tot robots en inductieverwarming. Mor ok de olderwetse smeedhoamer dut nog altied zien wark.

t Bedrief is opricht op 1 april 1898 deur Willem de Wit. De oorsprong van familie De Wit leit ien e buurt van Harlingen, ze wadden doar “schuitenmakers”. t Wadden (en binnen dat tot op e dag van vandoag) ondernimmende minsen. Noa wat omzwarvings kwam één ien e Kornhörn terecht as veeboer. Mor Willem zag n bestoan as veeboer niet zitten en toen er trouwde met Louwina Haan uut Griepskerk, gingen ze ien e Kornhörn wonen en begonnen doar met n smederij. Ze nammen de smederij over van smid Berghuis. Of t boerenbloed der nog wat ien zat, of dat et neudeg was om e kop boven t wotter te holden, wiet ik niet mor ze hadden ok nog n koe. Zo hadden ze ien elk geval melk en vlees, want et was n hiele toer om e kost te verdienen. Elk dörp had wel één of meer smederijen, die allemoal t zelle wark veur dezelle klanten deden en dat was t repareren van boerengerei. Ok werden der nog verschillende gesmede gereedschappen moakt. Die wadden ok veur t grootste deel bedoeld veur boeren, denk mor aan schoffels, harken, leppen en zukswat.

Omdat alles nog met e hand gebeurde, was smeden zwoar wark. Et iezer werd ien 

n smidsvuur leit tussen gloeiende kolen. As t de goeie temperatuur had werd et er deur één man der uutpakt en op t aambeeld leit. Eén of meer knechten smedende dat dan ien model. Dat deden ze deur der om de beurt n klap met n veurhoamer op te geven. Hier gingen ze net zo lang met deur tot et materioal groot genog was om der n stuk gereedschap van te moaken.

Mor t zol gien De Wit west weden, as er hier niet wat veur bedocht had. Hij ontwikkelde n machine die dat zwoare wark doen kon, een zogenoamde veerhoamer. De buren vonden t mor niks zo’n duvelsding. Mor met dat “duvelsding“ kon er per dag veul meer gereedschap smeed worden. Collega smeden zagen dat ok en vroegen of hij ok veur heur smeden kon. Dat kon en zo ontston de gereedschappensmederij.

Ien e darteger joaren ging t bedrief over noar de tweede generoatie. t Smidsvuur verdween en werd vervangen deur ovens die met kolen stookt werden. De regio werd te klein om de productie te verkopen. Werd er eerst rechtstreeks aan e klant leverd, nou ging dat via de tussenhandel deur hiel Nederland. Begun zesteger joaren kwam der n smederij (Heros = HEndrik en ROelof Smit) te koop ien Auwerd. Derk en Martinus De Wit zagen kans om deur aankoop n concurrent kwiet te roaken en e productiecapaciteit te verhogen. Martinus is noar Aduard verhuusd om e leiding van die fabriek op zich te nimmen. De vernijing ging natuurlek deur. Zo werden kolen vervangen deur eulie en nog loater deur gas. Veur de kwaliteit van e producten was de verandering van t metaal nog belangrieker. Vroeger werd er “gewoon” iezer bruukt. Dat materioal is vrij zacht en slit beheurlek vlug. Stoal slit veul minder en is hard en doarom veul beter. Mor et is wel duurder en moeileker te bewarken. De oplössing is vonden ien e combinoatie van beiden.

t Woord marktonderzoek was nog mor net uutvonden, mor De Wit dee t al, ien combinoatie met promotie. Zo werden der stroatenmoakerhoamers uutgeven aan stroatenmoakers. Zo kreeg De Wit gegevens om de beste hoamers te moaken en werden ze geliek onder de aandacht brocht bij de gebrukers.

Begun zeuventeger joaren kwam der n nije buurman die last had van t lawaai en trillings van e fabriek. Soamen met n poar buren het er t zo ver kregen dat er n nije fabriek bouwd is.

Sinds 2010 berust de leiding van e fabriek bij Derk, Sietse en Derk Klaas. Soamen met de metwarkers, die der voak al meer dan twinteg joar warken, moaken ze gereedschap dat de “Rolls Royce onder de gereedschappen” nuumd wordt. Die gereedschappen worden over de hiele wereld verkocht. En dat verkloart dat gereedschap van “De Wit Kornhörn b.v.” ok onder die Engelse noam verkocht wordt. Made ien Kornhörn!

Henk Wierenga:

Mientje: ‘Wat er geft heb ik liever op e schop, dan ien e hand!’

UIT DE KRANT