Snijproeksel: ‘as jonkje was er niks mooier dan deur de proeksel glieden en glibbern’
t Liekt er begun oktober 2026 nog niet veul op, met 25 groaden, mor met n moand kin-we best es wat eerste snij kriegen. Gien dikke bulten vanzulf, zoas vlak noa nij-joar, mor toch zo ieneenent een witte wereld. En dat brengt mij op één van mien favoriete Westerketierder woorden: proeksel.
Eerst mor eefkes ien t woordenboek van K ter Laan kieken:
Proeksel (proksel), 1) vuule, natte rommel
2) eten dat niet veul deegs is
3) ofzunderlek kookt, mor deur mekoar prakt eten.
Dan kin-we et neffens de schriever ok nog hemmen over n proekselbult, dat is modder, kaf, stront en wat al niet, deur mekoar op één bult. t Waarkwoord is proekseln: al et eten deurmekoar mengen.
Et liekt op prakseln dat meer ien Oost-Grunnen bruukt wordt en dat weer met et Hollandse prakken overeenkomt: het eten fijn maken met de vork. Mor een persoon die n oardeg praksel cinten het, lopt met n volle beurs rond en die vent met n praksel hoar, moet neudeg noar de kapper. Der is dus meer dan één betekenis, want ik kin me ok nog veurstellen dat één met n proeksel hoar, zien kapsel wat ien e tuus het!
Mor et ging mij om de snijproeksel. As der n mooi vlotje snij kommen is en de weg schoonschoven en et langzoam mor zeker een beetje dooit, komt er zo’n vies glibberend papke van snij en wotter langs de kant en ien t midden van e weg. Deur de snij lopen is niet zo slim, mor deur proeksel banjern, doar krieg je kolle en natte voeten van. Bah! Toch was er, as jonkje, niks mooier dat met de fiets deur de proeksel glieden en glibbern. Dan konst ja slippen net as Rob Slotemaker. Volgens mij dee die dat ok ien et TV-programma ‘Wereld op Wielen? En nou we et toch over kolle hemmen, mien favoriete programmaonderdeel was ‘De Koude Start’. Een nije auto werd een nacht ien e vriescel bij min vieftien zet. De presentator, met bontmuts, snowboots en snijbril op, ging de koelcel ien en mos de motor starten. Et zil je as importeur mor gebeuren dat et kring niet starten wil.
Mor weerom noar proeksel! As de proeksel overdag ontstoan is en snachts weer opvrust, dan krieg je van die harde, stieve randen langs de kant van e weg. Onderweegs noar schoel mos je doarop natuurlek weer stuntrieden. Eén van mien klasgenoten mog groag op t achterwiel rieden en dat kon bij winterdag vanzulf ok. Hij spurtte veur ons uut over de Stationsweg, gaf een hijs aan t stuur en ree verder op
t achterwiel. Dat ging wel viefteg meter goed, mor toen dook er met fiets en al ien e slootswal. De sloot lag vol met snij, mor hij brulde as n leeuw: ‘Hoal me der uut, hoal me der uut, want ik verzuup hier levendeg!’ Dat leek ons wel wat met te vallen, mor hij moakte ons dudelek dat et wotter onder ien e sloot niet hielmoal bevroren was en hij tot aan e knijen ien t kolle wotter ston. Rap werden der een poar broeksriemen aan mekoar bonden en werd de stuntrieder weer op e weg toakeld. Een dag loater ree der al weer op één wiel. Hardleers as altied.
As ik mien verhoal ‘De HEMA-worst’ vertel, moak ik et publiek altied wies dat ik niet van stamppot hol. Dat was destieds zeker ok woar, want eerappels met vet en taaie zuurkool of bladmoes en n geil stuk spek, doar werd ik beroerd van. Ik bin doar nou van bekommen. Nou kin-je me n groot plezier doen met n bordje stamppot andievie, hutspot en zelfs hiete bliksem.
Ik schep mien bord vol. Giet er wat jus over hinne. Dan wat zuur derbij en n kloddertje mosterd. Dan krieg ik mien vörk en begun te proekseln. Et resultoat moet niet te nat en niet te dreug weden. Krekt der middenien. Et komt hiel secuur!
En et allerlekkerste... een bord moes, met doarop een mooi loagje mayonaise. Dan kras ik der met mien vörk een motief van n boerenhek ien en begun stukje bij beetje et hek op te eten. Yammie, kom mor op met die proeksel!
Geert Zijlstra
Mientje: “Die bult snijproeksel moet er ok nog weg!”
