Ik Proat Plat - Sluus van Goarkeuken
Joaren leden ging mien pa regelmoateg op e fiets noar Goarkeuken, met zien kleinzeun veurop, om noar de bootjes te kieken. Zummers voak de kleinere plezierbootjes, mor altied ok de grode vrachtboten.
t Was n heul spektoakel en een paasen en meten om ien e sluus te kommen..
Veul mensen stoan der tieden te kieken hoe de boten ien en uut de sluus goan.
t Gijt sums vremd, dat heb ik n keer zien bij Lauwersoog. Die minsen voarende niet zo veul denk ik, want ze hadden de boot stief vastbonden aan e muur van e sluus. Toen ging et wotter zakken en de boot zakte niet met, die bleef hangen. Dat was dikke paniek, met n scharp mes dat gauw uut et keukenkje pak werd, hemmen ze de touwen deursneden en met n smak viel de boot weer op t wotter. De minsen op e kaant, vonden et slim komisch. De beste stuurlu, denk ik.
De sluus bij Goarkeuken het zien noam te danken aan t simpele kroegje wat er laang leden ston.
t Was bedoeld veur de schippers die vroeger langere tied wachten mosten bij de sluus en hier konden ze een niet al te dure warme moaltied kriegen.
t Gehucht Goarkeuken, bij t Van Starkenborghkenoal, het zien noam der ok aan te danken.
De sluus ien t Van Starkenborghkenoal is n schutsluus en n belangrieke wotterverbiending tussen Grunnen en Friesland. De tegenwoordege sluus is de derde sluus die der bouwd is.
Oorspronkelek lag de Goarkeuken iets zudeleker, bij t Kolonelsdiep, dat wordt nou nog de Olle Goarkeuken nuumd. Tussen 1654 en 1657 werd er een nij kenoal groaven tussen Grunnen en Friesland. Toen wer de Goarkeuken (Foto: Beeldbank Groningen, PB Kramer) verploatst noar t plak woar nou t Wolddiep uutkomt ien t Van Starkenborghkenoal. De omringende dörpen kregen alpmoal een verbiending met et Van Starkenborghkenoal, toen nog Hoendiep nuumd. De buurtbewoners numende et de trekvoart, der lag ok n trekpad noast.
Ien 1864 is de eerste Goarkeukensluus bouwd. Bij de sluzen kwammen wat huuskes, de bewoners verkochten van allerlei dingen aan de schippers, mor ok proviand en starke drank.
Ien 1924 kwam der n nije sluus, want er kwam meer scheepvoart en de boten werden aal groter.
Was de eerste sluus 26 meter lang en 2 meter breed, de nije was 190 meter lang en 10 meter breed.
Ien 1938 werd et Hoendiep verruumd en uutbreid tot et Van Starkenborghkenoal.
Op 11 november 1944 rond 12.00 uur smiddags werd de Goarkeuken bombardeerd deur 15 Engelse vliegtugen. Et doel was om de brug en de sluus uut te schoakeln, zodat de Duutsers heur niet meer verploatsen konden. Ze lieten totoal 32 bommen vallen, de brug, de sluus en ok summege huzen werden vernield.
Zo werden niet allinneg de Duutsers trovven, mor ok de minsen die ien e wiede omgeving wonende.
Een heul groot gebied kwam onder wotter te stoan. Een toenmoaleg bewoner van t Noorderland(dat leit ien e polder Hoop en Verwachting) zag vanòf zien huus et wotter opspatten deur de vallende bommen.
Toen de sluzen kapot wadden stroomde et wotter de polder ien, de heule polder liep onder.
De minsen ien e polder mosten uut heur huzen en zörgen dat heur goed veileg en dreug kwam te stoan. t Wotter ston 20 cm hoog ien e koamer, vertelde de bewoner, ze konden der dus niet wonen blieven. Toen is zien pabbe noar de burgemeester goan en zee dat ze een ander huus hemmen mosten. Mor de burgemeester zee dat er gien plak was veur t gezin. Toen had zien pabbe zeid: “Nou, dan sloapen wij op t gemeentehuus.” Zover het de burgemeester het niet kommen loaten, want toen wa-der wel argens een plakje veur t gezin. (Uut Het Noorderland van Niekerk).
Bij Goarkeuken wadden een aantal huzen totoal vernield en t is n wonder dat er mor één persoon licht gewond roakt is.
De sluus werd hersteld, mor was zo ontzet dat-er joaren loater nog stenen lös roeken.
Ien 1970 werd besloten dat er een nije grodere en starkere sluus aanleid worden most.
Doarveur mosten der wel vijf huzen wieken en 575 bomen kapt worden. Tussen 1975 en 1980 is de tegenwoordege sluus aanleid en het 20 miljoen gulden kost.
As je nou es veur de brug stoan te wachten omdat er n schip ien e sluus moet, stoa je der echt niet langer dan acht minuten. De sluusdeuren goan ien één minuut open en ien één minuut weer dicht.
t Wotter zakken of stijgen loaten kost zes minuten , dan heb ik niet et ien en uutvoaren metrekend. Wachten duurt altied lang en alles wordt op òfstand bediend. Dizze sluus is 199 meter lang en 16 meter breed en is de scheiding tussen de Friese en de Grunningse wotters.
Deur t aalmor zwoarder wordende verkeer, moet de brug van 1980 binnenkört wel hersteld of vervangen worden, dan zallen we wel n pooske omrieden moeten as we aan e andere kaant weden moeten..
Leneke Struiksma
Mientje: “Koop een boot en waark die dood!”
