Stijgend aantal meldingen online criminaliteit in gemeente Westerkwartier: ‘Je denkt altijd, hier in Grijpskerk gebeuren dit soort dinge..

ZUIDHORN - Tegen half 12 in de ochtend gaat de telefoon bij een inwoonster van Grijpskerk. Het is de bank uit Amsterdam. ‘Er is iets mis met uw bankpasje’, zegt de stem aan de andere kant. Mevrouw hoeft alleen haar bankgegevens door te geven en haar pincode, dan zal het probleem worden verholpen. Het is een van de vele vormen van online criminaliteit. Door de toegenomen digitalisering komt ook deze vorm van fraude steeds vaker voor. Criminelen richten zich daarvoor op een specifieke groep die voornamelijk uit senioren of andere kwetsbaren bestaat. ‘Mensen denken altijd: ‘het overkomt mij niet’, totdat het hen wel overkomt’, zegt de Grijpskerker.

Er zijn verschillende vormen van oplichting, maar met name bij ouderen ziet de politie dat bankhelpdeskfraude een vorm is waarbij ouderen voor grote bedragen worden opgelicht. In de eerste maanden van 2024 is in de gemeente Westerkwartier een stijgend aantal aangiften te zien in dit soort fraude. Burgemeester Ard van der Tuuk maakt zich zorgen: ‘We vermoeden dat het aantal meldingen slechts het tipje van de ijsberg is. De politie denkt dat we zelfs nog maar zicht hebben op 20 procent van de gevallen.’ Een vermoedelijke reden dat er zo weinig bekend is over deze slachtoffers, is de schaamte die eromheen hangt, zegt de burgemeester. ‘Mensen die gedupeerd zijn, doen niet altijd aangifte. Je hoort vaak dat mensen zeggen: “hoe heb ik zo dom kunnen zijn?”. Er is helemaal niks om je voor te schamen. Het kan iedereen namelijk overkomen.’

Mensen die bijna worden gedupeerd, doen in de meeste gevallen ook geen melding of aangifte. Net zoals de inwoonster uit Grijpskerk, die liever anoniem blijft. Hoewel zij geen geld is verloren, heeft de gebeurtenis toch een grote impact op haar gehad. ‘Ik weet het nog goed, op 13 oktober 2021 werd ik gebeld om half 12’, herinnert ze zich. ‘Ik was druk bezig om het eten op tafel te krijgen. Toen ik opnam, bleek het een bank uit Amsterdam te zijn. Ze wisten alles precies: mijn naam, huisnummer en de straat waar ik woon. Ik weet nog steeds niet hoe ik zo nuchter heb kunnen zijn, maar ik heb de haak erop gegooid. Als er wat is, dan bel ik de Regiobank in Grijpskerk wel en niet een bank in Amsterdam.’ Tegen half acht gaat de telefoon opnieuw. Het is dezelfde persoon. ‘We zijn nog niet klaar. Er is nog steeds een probleem met uw bankpas.’ Opnieuw legt ze de telefoon weer op de hoorn. ‘Mijn zoon kwam die avond bij mij langs en hij merkte gelijk dat er iets was. Ik vertelde hem over de twee telefoontjes. Toen heb ik met mijn zoon het oplichtingsnummer opgezocht en het telefoonnummer van de beller opgeschreven. Ook heb ik dezelfde avond nog gebeld met mijn eigen Regiobank in Grijpskerk. Die vertelden mij dat er niks aan de hand was met mijn pasje.’ Het is al drie jaar geleden, maar toch denkt ze er nog regelmatig aan. ‘Ik kan er gewoon niet bij. Hoe wisten ze mijn adres en bij welke bank ik zat? Je denkt altijd, hier in Grijpskerk gebeuren dit soort dingen niet. Maar het kan je dus wel overkomen. Ook in dit dorp.’ 

Naast bankhelpdeskfraude, komt ook hulpvraagfraude steeds vaker voor in de doelgroep van senioren. Bij hulpvraagfraude gaat het in bijna alle gevallen om een zogenaamde bekende die om hulp vraagt. Vaak gaat het om een vraag om met spoed geld over te maken. Dit kan bijvoorbeeld via de mail of via WhatsApp. ‘Ga nooit zo maar op zo’n WhatsApp verzoek in’, benadrukt de burgemeester. ‘Dat zeg ik ook tegen mijn eigen moeder. We zijn op een punt aangekomen waar het belangrijk is om met codewoorden te werken. Denk bijvoorbeeld aan de naam van de eerste hond, of de camping in Frankrijk waar je als kind altijd naartoe ging. Dat zijn dingen waar criminelen nooit achter kunnen komen.’ Doordat de gebruikte methodes steeds gewiekster worden, blijft het eigenlijk het beste om elkaar voor dit soort zaken fysiek te zien’, vindt Van der Tuuk. ‘Een opmerkelijk voorbeeld is bijvoorbeeld dat raadsleden via de mail werden benaderd door ‘Ard van der Tuuk’ en dat ze direct iets moesten doen. Ze hoefden alleen maar op de link te klikken die ook in die mail was toegevoegd. Een aantal van hen is bij mij geweest om navraag te doen. Ik als burgemeester zou nooit iemand op die manier benaderen. Het laat zien hoe bewust mensen bezig zijn hiermee. Ook op lokaal niveau. Daarom moet iedereen attent zijn op deze manier van oplichting.’ 

In het verlengde van de hulpvraagfraude zijn er onlangs meldingen gedaan van nepagenten in de gemeente Westerkwartier. Deze mensen die zich voordoen als agent, gaan bij mensen langs de deur. Daar proberen zij vertrouwen te wekken om vervolgens waardevolle spullen, pinpassen en pincodes aan te nemen. ‘Echte politieagenten komen nooit op deze manier aan de deur’, benadrukt Van der Tuuk. ‘En zij zullen nooit aan de voordeur vragen om kostbare bezittingen of bankgegevens.’ Bij twijfel moeten politieagenten zich altijd kunnen legitimeren aan de hand van hun ID-bewijs. ‘Als er dan nog steeds twijfels zijn, mag er altijd gebeld worden met de politie. Zo hopen wij dit soort criminaliteit tegen te gaan.’ De gemeente zet zich samen met de politie en ook met banken in om deze vormen van fraude tegen te gaan. ‘Dat is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarom willen we zoveel mogelijk verhalen verzamelen van gedupeerden’, legt Van der Tuuk uit. ‘Op deze manier hopen we te leren van de methodes waarvan criminelen gebruik maken. Voor nu is het vooral belangrijk om alert te blijven. En wanneer er iets niet vertrouwd voelt, is het verstandig om de bank of de politie te raadplegen.’ 

Tips om online oplichting te kunnen herkennen:

Oplichters proberen op slinkse wijze vertrouwen te wekken. Dit kan bijvoorbeeld door het noemen van namen van familieleden of andere informatie, zoals een adres of plaatsnaam. Daarnaast komen dit soort telefoontjes vaak op ‘vervelende tijdstippen’. Bijvoorbeeld net voor een belangrijke tv-uitzending als een sportwedstrijd of journaal, of rond etenstijd. Ook houden criminelen rekening met periodes waarin het weer niet echt fijn is. Vaak zijn dat momenten waarop mensen zich kwetsbaarder voelen, omdat het slechte weer onbewust iets doet met hun gedachten of humeur. Het is belangrijk daar bewust van te zijn. Een andere manier om online criminaliteit te herkennen is de tijdsdruk in een telefoongesprek. De oplichter wil dat beslissingen snel worden gemaakt en zetten de beller onder druk. Voor meer informatie kan er ook worden gekeken op de website van de gemeente: www.westerkwartier.nl/veiligheid..