Gemeente Westerkwartier zet stappen in klimaatadaptatie: ‘Zo’n bui als in Buitenpost kan ook hier vallen’

ZUIDHORN - De gemeente Westerkwartier houdt zich afgelopen jaren bezig met ontwikkelingen binnen de klimaatadaptatie. Door de toenemende effecten van klimaatverandering is dat ook nodig: steeds vaker veroorzaken deze verandering namelijk problemen als wateroverlast, droogte, hittestress en overstroming. Vandaar dat er oplossingen worden gezocht in de vorm van klimaatadaptatie. Wethouder Bé Schollema en trainee ‘Beleidsmedewerker klimaatadaptatie en water’ Charlotte Wijnands vertellen over de maatregelen die de gemeente al heeft getroffen.  We doen als gemeente wat we moeten doen’, zegt de wethouder. ‘Maar we kunnen het niet alleen.’

De drie warme en droge zomers van 2018, 2019 en 2020, maar ook de wateroverlast van afgelopen zomer hebben onder andere laten zien dat het belangrijk is om de gemeente en inwoners voor te bereiden op meer extreme weersomstandigheden. Dat doet de gemeente aan de hand van klimaatadaptatie: het proces waardoor de kwetsbaarheid voor klimaatverandering wordt verminderd door aanpassingen te maken aan de leefomgeving. Zo wordt de samenleving niet alleen beschermd, maar zijn er ook kansen om te profiteren van het veranderende klimaat.

In het Westerkwartier is de waterberging in Marum een mooi voorbeeld, vertelt wethouder Schollema. In 2021 kreeg het dorp namelijk te maken met zware wateroverlast door hevige regenval. Vooral  bij het nieuwe appartementencomplex was de overlast ernstig. Het water stond toen ongeveer 40 cm hoog. Om exponentiele regenval in de toekomst goed op te kunnen vangen, is er een ondergrondse waterberging aangelegd op de plek van het oude marktterrein aan De Olmen. Om deze werkzaamheden te realiseren kreeg de gemeente subsidie van de Rijksoverheid (impulsregeling klimaatadaptatie). De waterberging is nu sinds enkele weken klaar voor gebruik. ‘Het is spannend, omdat we natuurlijk nog moeten uitvinden of alle systemen werken zoals gehoopt’, zegt de wethouder. ‘Uiteraard gaan we daar wel van uit.’. Het bijzondere aan de berging is dat er ook een noviteitje aanzit: hij is namelijk aangesloten aan een soort buitenradar, legt Schollema uit. ‘Stel het regent een aantal dagen achterelkaar, dan past hij zich daarop aan door het water weg te laten stromen. Maar blijft het een aantal dagen droog, bijvoorbeeld in de zomer, dan houdt hij het water weer langer vast. Daarnaast zijn we ook van plan om water erin te laten staan, zodat we dat als bluswater kunnen gebruiken. Op deze manier krijgt de berging een multifunctioneel karakter.’ 

Naast het beperken van wateroverlast, is de gemeente ook bezig met onderzoek om hittestress te verminderen in de toekomst. Bijvoorbeeld op het ‘Rode Plein’ in Zuidhorn, waar het al snel erg warm kan worden als de zon er voor langere tijd schijnt. Zo werd er in mei als onderdeel van het project ‘Centrumvisie Zuidhorn’ een test gestart met een ijzeren pergola in het Wilhelminapark in Zuidhorn, waarop verschillende soorten groen zullen gaan bloeien. De bedoeling is dat de Overtuinen, Dorpsvenne en het horecaplein in Zuidhorn allemaal met elkaar worden verbonden doormiddel van deze planten. Naast dat het voor meer verbinding zorgt tussen de verschillende centrumgebieden, helpt die vergroening ook tegen de warmtestress. ‘De verdamping van het water op het groen helpt. En de schaduw is daarnaast ook goed’, zegt Wijnands. ‘We willen daarnaast kijken naar opties om bomen te kunnen planten. We willen daarvoor gebruik maken van een systeem waar de bomen veel wortelruimte krijgen. Hierdoor kunnen ze groot worden en dus effectief hitte tegengaan. Ook kan er met dit systeem tijdelijk veel water op worden gevangen bij hevige regenbuien. In Scandinavië wordt dit klimaat adaptieve systeem al langer gebruikt en dat willen we in Zuidhorn ook gaan toepassen.’

Het vergroenen van het gebied gebeurt onder andere door acties zoals het aanleggen van groene daken, waarvoor de gemeente een subsidie verstrekt. ‘In de provincie Groningen zijn wij en de stad Groningen de enigen die deze subsidie geven. Het zijn allemaal dingen die ervoor zorgen dat het water langer wordt vastgehouden, voordat het het riool instroomt. Hierdoor blijft de waterstroom geleidelijk, wat weer gunstig is voor de waterafvoer’, legt Schollema uit. Tegelwippen heeft een soortgelijk effect. Voor dit initiatief worden stoeptegels uit tuinen gehaald en in plaats daarvan groen geplant. In april konden inwoners van Grootegast tegels inleveren en kregen zij daarvoor kosteloos tuinaarde en plantjes terug. ‘In de toekomst willen we dit initiatief in de gehele gemeente beschikbaar maken’, vertelt Wijnands. ‘De logistieke organisatie is lastig, omdat Westerkwartier een landelijke gemeente is waarbij de dorpen vaak ver uit elkaar liggen. Toch horen we veel positieve geluiden en krijgen we steeds vaker de vraag of dit initiatief naar één van de andere veertig plekken komt. Dat is een goed teken.’

De hulp van inwoners is ook van belang, zegt de wethouder. ‘Bewustwording is hierbij heel belangrijk. We moeten ons vaker realiseren dat leidingwater een luxe is en dat het ergens vandaag moet komen. Mondiaal is de temperatuur met maar liefst 2,5 graad gestegen. Dat is niet niks. Door deze stijging worden buien bijna 20% heviger. Een bui zoals die in Buitenpost kan hier ook vallen, dat is niet te voorkomen. Maar we kunnen wel maatregelen treffen waardoor de overlast minder zal zijn.’ Inwoners kunnen zelf ook klimaatadaptieve stappen zetten, zegt Schollema. ‘Als iedereen een regenton neemt en een groen dak op hun schuurtje zou plaatsen, zou dat al een goeie stap zijn. Al die kleintjes bij elkaar hebben namelijk een groot effect. Dus als mensen hun tuintjes al een klein beetje groener zouden maken, ben ik een hele blije wethouder’, besluit hij.