‘Het boek heeft me mijn bestaansrecht gegeven’ Wytske Feddema schreef een biografie over haar moeder

ZUIDHORN - ‘Toen zich de mogelijkheid voordeed om tijd vrij te maken om mijn moeders biografie te schrijven, wist ik dat ik mijn kans moest grijpen. Voor haar, maar ook zeker voor mijzelf’, het zijn de woorden waarmee Wytske Feddema haar boek ‘Ursula, een ongekend leven’ begint. In Zuidhorn zitten moeder en dochter aan de keukentafel in het huis waar een groot deel van hun levens heeft afgespeeld. Voor hen ligt de biografie waarover het vandaag zal gaan. Hoewel het plan van Feddema was alleen de geschiedenis van haar moeder te ontrafelen, werd het een verhaal dat zich uitstrekt over vijf generaties vrouwen, die in een periode van honderdvijftig jaar hebben geleefd. ‘Ik ben het leven van mijn moeder achteraf goed gaan begrijpen’, zegt Feddema, terwijl ze haar moeder Ursula aankijkt. ‘Ik begrijp wel waarom je vroeger niet altijd in een goed humeur was.’

Ursula Feddema - Kleine wordt in 1940 in het Ruhrgebied geboren. Ze maakt daardoor de Tweede Wereldoorlog mee in Duitsland en ook de naoorlogse periode. Uiteindelijk emigreert ze voor de liefde in 1974 naar Nederland en komt ze in de jaren tachtig in Zuidhorn terecht. ‘Het was niet haar keuze om als huisvrouw door het leven te gaan’, zegt Feddema. ‘Die combinatie van wat ze heeft meegemaakt en het leven als huisvrouw, maakte dat ze vaker dan eens een slecht humeur had.’ Feddema zou het ook wel omschrijven als het onvermogen van haar moeder Ursula om zacht te zijn tegenover haar en de rest van de kinderen. Bijzonder was dat Ursula als ‘juf Duits’ wel zacht kon zijn. In haar achtentwintig jaar als docent was Ursula geliefd door haar leerlingen in Ulrum, Grijpskerk, Buitenpost en Noordhorn. Feddema weet nog goed dat een klasgenootje tegen haar zei: ‘Is dat jouw moeder? Ik wou dat zij mijn moeder was.’ ‘Dat ben ik nooit vergeten’, voegt ze toe met een glimlach.

Toen de mogelijkheid zich voordeed om een biografie te schrijven in haar werk als coach en trainer, wist Feddema daarom gelijk over wie zij wilde schrijven. ‘Ik was mij ervan bewust dat sommige dingen anders werkten voor mij’, legt ze uit. ‘Ik wist dat het kwam door de gebeurtenissen die ik had meegemaakt in mijn jeugd. Toen besloot ik daar onderzoek naar te doen, vanuit het oogpunt van een coach.’ Het schrijfproces bleek ingewikkelder dan Feddema eerst dacht. ‘Al snel ontdekte ik dat als je wilt schrijven over een vrouw, dat je dan ook over de moeder van die vrouw moet schrijven. Een aanwezige of afwezige moeder zegt veel. Mijn oma, Ellie, had bijvoorbeeld een afwezige moeder die in 1924 haar gezin verliet. De impact die dit op oma Ellie had, is ook weer terug te zien bij mijn moeder die het vervolgens weer overdroeg op ons.’ Uiteindelijk weet Feddema de verhalen van vijf generaties vrouwen op papier te zetten. Het intergenerationele trauma dat door hun levens is verweven, blijkt vol te zitten met grote geheimen en onverwerkte pijn die van moeder op dochter werd overgedragen. ‘Ik was heel blij met wat ik begon te begrijpen’, blikt Feddema terug op het schrijfproces. ‘Het was interessant en ingewikkeld tegelijk. Vooral de Tweede Wereldoorlog was een lastig onderdeel om te beschrijven. Ik wilde het eerst ontwijken, maar om het hele verhaal van mijn moeder te kunnen vertellen, kon dat niet stuk niet ontbreken. 

Uit archiefonderzoek en de vele gesprekken met historici, familieleden en met haar moeder blijkt ook hoeveel er eigenlijk verzwegen is. ‘Ik weet nog dat we het hadden over dingen die we geërfd hadden van andere familieleden. Toen zei mijn moeder ineens: ‘het is eigenlijk gek dat de zwakke maag van mijn vader nergens terug is gekomen. Ik antwoordde: ‘hij was machinist op de trein, mama.’ Nog steeds is de schok van het gezicht van moeder Ursula af te lezen, terwijl ze luistert naar haar dochter. ‘Ze belde mij later op en zei: ‘je hebt geen idee wat je hebt losgemaakt.’ ‘Ik wilde niet dat ze ging graven’, reageert Ursula. ‘Dan kwam het daar zwart op wit te staan van mijn vader.’ Ze blijft even stil voordat ze vervolgt: ‘Aan de andere kant, dacht ik, dan is het er ook maar uit. Het was nou eenmaal zo. Nu hoeft hij in mijn hoofd dit geheim niet meer bij zich te dragen.’ 

Het blijkt één van de vele verzwegen verhalen te zijn in de familie Feddema. Het was dan ook niet allemaal makkelijk om terug te lezen, blikt Ursula terug. ‘Ik las dingen over mijn moeder en grootmoeders, familie en geliefden die ik nooit had geweten. Over ongehuwde moeders, opeenvolgende generaties in de steek gelaten dochters, overspel en geheime liefdes. Het heeft een hele hoop dingen op orde gebracht voor mij.’ ‘Ik ben blij dat we dit avontuur zijn aangegaan’, voegt Feddema toe. Ik vind het bijvoorbeeld heel helpend om te weten waar bepaalde trekjes vandaan komen. Door dat inzicht heb je ook de optie om het als moeder zelf anders aan te pakken. Ook voor mijn dochters is het een manier om te laten zien dat ze niet alles van mij over hoeven te nemen. Ik ben ook gevormd door mijn eigen geschiedenis.’ Uiteindelijk is dat ook het doel van het boek: om duidelijk te maken dat ook de onbesproken zaken van moeder op dochter worden overgegeven. ‘Ik gun iedereen zo’n proces. Om met je moeder in gesprek te gaan en te kijken waar bepaalde trekjes vandaan komen, of welke invloeden gebeurtenissen hebben gehad. Als je weet waarom je moeder iets op haar manier deed, heb je zelf meer grip over je eigen leven als moeder of dochter.’ De twee kijken elkaar even aan. ‘Het boek heeft me mijn bestaansrecht gegeven’, besluit Ursula.