IPP: Wel krigt de collecte
Zo nou en dan bloader ik wat deur boeken of tiedschriften die ik al lezen heb. Dizze week was dat onder meer n uutgoave van Stad en Lande. Omdat ik wel es voag over verschil van mening heurd had wat betreft de bestemming van de collecte bij n begrafenis viel me drekt dizze titel op: “Kerkhofruzie om een uitvaartcollecte” schreven deur Harry Perton. Hierop is t volgende verhoal baseerd.
Ien juli 1803 werd er n man begroaven ien Oostwold. Dizze man was bij leven lid van e doopsgezinde gemeente van Den Hörn (Foto: Beeldbank Groningen, P.B. Kramer, Doopsgezinde Kerk – Den Horn). Ien die tied was t normoal dat er op t hof bij de uutgang collecteerd werd veur de armen. Dus nammen de dioakens een collectebekken met uut Den Hörn en posterende die op t kerkhof van Oostwold. t Was uuteindelek een lid van heur gemeente.
Dit was tegen et zere bien van e dioakens van e gereformeerden uut Oostwold. Ze bewerende dat zij de enegen wadden die op dit kerkhof collecteren mochten. Der kwam wat hikhakkerderij over. En of dit nou overeenkwam met de gereformeerde leer of niet, ze gooiende et bekken van e doopsgezinden ondersteboven en zettende heur eigen bekken der hinne.
Noa òfloop ging de opbrengst met noar Oostwold. De doopsgezinden hadden et noakieken.Natuurlek wadden de doopsgezinden doar niet bliede met. Kiek, dat zuks één keer gebeurde is niet slim. Eén zo’n collecte brocht niet zo veul op. Mor alle collectes ien een joar bij mekoar opteld was toch wel n mooi bedrag. Dat konden ze veur heur arme minsen best bruken. Doarom sturende ze binnen de kortste keren een brief noar de drost van t Westerkwartier. Ze wollen wel es wieten op welke rechtsgrond de gereformeerden dit doen konden. Ien die brief vroegen ze of de drost et standpunt van beiden bekieken wol en dan n besluut nimmen zol wel de collecte rechtsgeldeg toe kwam. De drost zag de bui al hangen as er dit doen zol. Wat hij ook besloot, zol bij één van e partijen altied ien t verkeerde keelgat schieten. Doarom stuurde hij ze deur noar het ” Departementaal Bestuur van Stad en Lande”.
Wat was nou de oorzoak van dizze ruzie. Om dat te begriepen moeten we even terug noar de reformatie. Veur de reductie wadden alle kerken en kerkhoven ien t bezit van de Rooms Katholieke kerk. Noa de reductie wadden die praktisch allemoal ien t bezit kommen van e gereformeerde kerk. Vanòf t begun van e negentiende eeuw werd dat de Nederlands Hervormde Kerk noemd. Dizze gereformeerde kerk had veul veurrechten. Zo wadden zij de enegen die onder andere: Hiel goed zichtboar wezen mochten ien e publieke ruumte, de klokken luden en (niet onbelangriek) collectes holden bij begrafenissen. Ien 1796 kwam der n scheiding tussen kerk en stoat. En verdween ok et recht op collecte bij begrafenissen veur de gereformeerde kerk.
t Kerkbestuur van e gereformeerde kerk van Oostwold vond dat dat recht nog bij heur lag. Dit baserende zij op “aloud gebruik”. Bovendien wadden de kerk en t kerkhof ien heur bezit. De doopsgezinden vonden natuurlek dat dat niet zo was. Die zeiden dat et collectegeld met “de tegenwoordige stand van zaken” veur heur bestemd was.
Het” Departementaal Bestuur” het n commissie iensteld die de zoak onderzoeken most. Ze keken of er ok soortgelieke zoaken west wadden. Dat was zo. Ien Surhuusterveen was dezelfde situoatie west. Die was zelfs veurleid aan t “Vertegenwoordigend Lichaam”. Dat was et “nationale parlement” van de “Bataafse Republiek”. Die trokken de conclusie dat de doopsgezinden van Surhuusterveen et recht hadden om op t kerkhof te collecteren. Veurwoarde was wel dat ze dat niet doen mochten ”buiten consent”(toestemming) van de eigenoaren van t kerkhof. Die eigenoaren mochten dan zelf ok nog met n schoal collecteren.
Dit was dus ok van toepassing ien Oostwold, bij de begrafenis uut t begun van dit verhoal. Der was gien toenstemming verleend om te collecteren en dus mochten de gereformeerden de opbrengst holden. “Het Departementaal Bestuur” het dit besluut á la minuut overnommen. Beide partijen kregen n òfschrift van dit besluut.
De doopsgezinden mosten ien t vervolg aan de gereformeerden vroagen of ze een collecte holden mochten as er n doopsgezinde begroaven werd. Ien principe konden de gereformeerden toestemming weigern. Deden ze dat, dan konden ze n schoal op t kerkhof hinzetten. De doopsgezinden konden heur schoal dan altied buten de hekken van e begroafploats zetten. As ik t goed ienschat reken ik niet dat er ien dat geval veul ien e schoal van e gereformeerden terecht kommen is. Ien e praktiek wadden der ien t vervolg gien problemen meer. Je kinnen der rusteg op rekenen dat veul andere dörpen dit oordeel van t “Departementaal Bestuur” ok bruukt hemmen.
Henk Wierenga
Mientje: “Hij zit op zien cinten!
