De Scheiding
Dit verhoal gijt niet over minsen die uutmekoar goan, mor over grinzen tussen landen en gebieden. Dizze keer binnen we hielemoal aan e Friese kaant van t Westerkwartier. De weg De Scheiding is de grins tussen Westerkwartier en Friesland. Doarom hiet et aan e Grunningse kaant De Scheiding en aan e Friese kaant De Skieding. Op t heden zien we niet zoveul meer van n grins, as we bijveurbeeld noar Duutsland goan.
Terwiel ik et schrief, heur ik net op t nijs dat er weer steveg controleerd wordt aan e grins tussen Nederland en Duutsland. De Duutsers willen van elkeneen et paspoort zien, ze hopen zo drugssmokkel te veurkommen en illegoale minsen op te sporen en terug te sturen. De Duutse douane stijt er zulfs met woapens, nou moet et niet gekker worden!
Ien november 1989 was ik met mien man, chauffeur, met noar Oost-Duutsland. Hinnereis werden we steveg controleerd. Mannen met geweren ien e aanslag en speurhonden snuffelend om e vrachtwoagen hinne. Overal spiegels, zodat ze ok onder de vrachtwoagen kieken konden. Hoge uutkiektorens en overal stiekeldroad. Best wel intimiderend en angsteg. Weeromreis wa-der van dat alles niks meer te zien en konden we zo deurrieden. Ien e nacht van 9 op 10 november 1989 was de val van de Berlijnse muur. Weg was die òfschuweleke grins en veul families en vrienden werden noa 28 joar weer herenigd.Zo is t gelukkeg niet met de grinzen van t Westerkwartier.
Hoewel, der binnen ons Westerkwartier ok wel wat grinzen binnen. Denk mor es aan t Van Starkenborgh kenoal, dat is n soort natuurleke grins. Hoe voak zeggen we niet; aan e aander kaant van t kenoal. Of denk mor dichterbij. As je rondrieden deur t Westerkwartier zie je overal wel huzen met n hekje deromhin, of n grode heeg. Dat geft ok n grins aan. Kom niet ongevroagd op mien eigendom! Ok om e landerijen zien we allemoal hekken en stiekeldroad of schokdroad, ok om e dieren niet over de grins te loaten goan.
Om de officiëlere grinzen aan te geven zagen we vroeger slagbomen en grenspoalen. Tussen t Westerkwartier en Friesland stijt nog n heule rieg genummerde grenspoalen. Tiedens wandelingen ien dizze grinsstreek kom ik ze wel es tegen. Ik wandel meestal met n Friezin en dan kin ik niet noaloaten te zeggen dat we aan e goeie kaant van e grins lopen. Doar woar de grins een hoek moakt, stijt n poal.
De grinspoalen hemmen allemoal een nummer en op de poal zien we aan e Friese kaant n schild met et Friese woapen en aan e Grunningse kaant t woapen van Grunnen. De poalen binnen van iezer. Ien 1874 binnen der 25 van zukse poalen ploatst, nou 150 joar loader binnen der nog 20 poalen te vienen. Niet allemoal meer op t oorspronkeleke plak, deurdat er dingen verandern ien t landschap, bijveurbeeld deur ruiverkaveling. As ze goed weeromploatst binnen zit et woapen aan e kant van t eigen grondgebied, mor summegen binnen verkeerd om ploats. Zuuk ze mor es op!
De poalen 1 t/m 9 stoan tussen Zoltkamp en Lauwerziel. De grenspoalen 10 t/m 25 stoan tussen Surhuusterveen en Bakkeveen. De ene keer aan e Friese kaant en dan weer aan e Grunningse kaant. De poalen 10 t/m 13 stoan aan De Scheiding. Veur de gemeenteleke herindeling kwammen bij poal 13 vier gemeentes soamen: Grodegast en Moarum en aan e andere kaant Opsterland en Smallingerland. Poal 13 wordt ok wel de Puntpoal nuumd. Bij Allardsoog stijt grenspoal 25 en die markeert et punt veur de ‘Drie Provinciën’ die mekoar doar aantippen.
De mieste poalen stoan nog laangs de weg of ien t veld, mor der binnen ok n poar verdwenen, deurdat ze veur aanswat bruukt binnen. Wel wiet leggen ze nog ien e schuur van n boer of aargenswoar onder de grond. Meschien een mooi project om die leste poar poalen ok weer ien t zicht te brengen. Dat moakt de puzzel weer compleet.
Ok al stoan dizze poalen niet meer op t oorspronkeleke plak, deurdat De Scheiding aanleid is, geven ze nog wel altied de grins aan. Mooi stoan loaten is mien mening, niet omdat ik een grins trekken wil tussen de Westerkwartierders en de Friezen, mor omdat et een mooi stukje geschiedenis is. Elke grenspoal het wel n verhoal.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Nou as de bliksem van mien laand òf!‘
