Een kind kan de wasch doen
Ien 1894 werd de ‘Hollandsche waschmachine’ aanprezen omdat die ‘zoo licht werkt dat een kind haar in beweging kan brengen’. Vandoar dat de uutdrukking nou bruukt wordt veur eenvoudeg waark of n klusje wat zo makkelek is dat zelfs n kiend et doen kin.
De slagzin werd veur t eerst bruukt deur de Amsterdamse handeloar Gustav Raken veur n Amerikaanse, met de hand aandreven wasmachine van t merk Simplex. Grappeg is dat dizze zin tot op e dag van vandoag nog bruukt wordt veur van alles en nog wat: Ik stop de òfwas ien en òfwasmachine en n uur loater is t schoon…’een kind kan de was doen’. Of, on-line belastingaangifte doen… ‘een kind kan de was doen’. En goa zo mor deur.
As we dan terug goan noar et tiedperk van veur de wasmachine dan was dat hiele andere koek, t was één van e zwoarste klussen veur de vrouwen. Et duurde n hiele dag en dan reken ik et strieken nog niet eens met. Moandag was de wasdag ien Nederland, de vrouwen begonnen al met de veurbereiding op zundagoavend. Dan werd de wasoaker met de witte was ien e stookhut op t pietereuliestel zet en stond dan de hiele nacht te weken. Op moandagmörgen wied op e tied begon t gewas, gespoel en gewring. Eerst de witte was dan de donkere kleren, de wollen onderbroeken en de sokken allemoal ien t zelfde sop. Spoelen ien ieskold wotter, wringen met e haand en dan op e liene en mor hopen dat et niet regenen gijt want dan most de hiele bups ien koamer of op e zolder. Centrifuges of drögers wadden der nog niet, alles most op e liene of t linnenrek.
t Was dus ok veur elkeneen zichtboar wat er ien n gezin loos was as je noar de wasliene keken. Was er n potje op komst of niet, was er ien n gezin een berrepisser, had de man een kantoorboan of was er arbeider. Et spreekwoord ‘de vuile was niet buiten hangen’ ging niet op, alles was zichtboar.
Ien 1908 ontwikkelde Alva Fisher de allereerste elektrische wasmachine, de Thor-wasmachine, dat was n hiele veuruutgang. Mien mamme had n elektrische wasmachine met zo’n soort schoep der ien, doar most ze zelf kold wotter ien doen en dan verwarmde de machine dat. As de was kloar was most et onder de wringen deur om t sop der uut te hoalen. Dan achter t huus op e stroat spoelen ien n tobbe met kold wotter. As kiend most ik regelmoateg methelpen. Mamme en ik elk aan n kant van n loaken en dan draaien tot et meeste wotter de uut was.
Doarnoa ging t snel, van halfautomaat tot volautomaat , mor moandag bleef de wasdag. Ien e joaren zeventeg van e veurege eeuw hemmen de wotterbedrieven verwoede pogingen doan om de wasdag te verandern noar ‘elke dag is n wasdag’ want der werd op moandag zoveul wotter bruukt dat ze niet aan e vroag voldoen konden. En dat had ienvloed op e wotterdruk ien t hiele land. Ze hemmen et uuteindelek veur mekoar kregen. Moandag is allang gien vaste wasdag meer. Elke dag is n wasdag worden. Een ‘zelfdenkende’ wasmachines is al niet meer biezunder en et is ok gien vrouwen aangelegheid meer.
Zelfs een kiend kin de was doen, want ze snappen hoe al die knopkes warken en ok mannen kinnen tegenwoordeg met gemak de was doen, ze vullen hum, zetten de wasmachine aan terwiel ze nog op t waark binnen, met bijveurbeeld de telefoon, en as ze thuiskommen het er alles al doan. Wassen, spoelen, centrifugeren en zums zelfs drögen en as er kloar is geft er n seintje en begunt haard te piepen.
Terwiel ik dit verhoal schrief stijt mien wasmachine al veur de derde keer aan vandoag . Wassen is nutteg, moet ok echt met regelmoat gebeuren, mor der binnen ok andere nuttege dingen. Ik zal nou eerst kieken of er kloar is, want zelfdenkend is die van mij nog niet en ik moet de was ok nog op e liene hangen. Gelukkig kinnen mien buren de liene niet zien.
Alie de Vries
Mientje: Zunder wotter draait de möln niet
Alles over wasmachines kin je te wieten kommen ien t ‘Waschmuseum’, Provincialeweg 30, 9863PG Doezum https://waschmuseum.nl
