De Friesche Sluis
Wel vanuut Zoltkamp richting onze westerburen ridt, komt al rap over twee sluzen hin, die op körte òfstand van mekoar leggen. Woar was dat nou weer veur neudeg, twee stuks?
De rivier de Hunze kronkelde vanuut et zuden vanòf de buurt van Gieten, ten oosten van e Hondsrug, richting Stad en kronkelde dan verder noar et Wad. Al ien e 14e eeuw had Stad via n kanoal tot Garnwerd een verbiending en was zo ok n zeehoaven. Eb en vloed was merkboar tot aan t Lage der Aa. Boten gingen ien Stad op-en-del met et getij en zeehonden zwommen rond bij Blauwbörgje, woar ze schilderd werden deur de leden van De Ploeg.
Mor de Hunze kronkelde nogal en dreigde te verzanden deur de getijdewaarking. Dat mos kostte was kost veurkommen worden. Vanof 1430 begonnen ze doarom stukken van e Hunze recht te groaven en uuteindelek kreeg de Hunze zelfs een nije noam, ‘Het Reitdiep’. Men durfde et kanoal, woarvan de monding langzoam mor zeker ok verder dichtslibde, niet òf te sluten uut angst dat et achterland dan verzupen zol. Overtollig wotter gaf toen ok al veul overlast.
Ien 1865 werd et Eemskanoal groaven en kreeg Stad een nije, brede verbieding noar zee en kon et wotter ok beter lozen. Et plan werd geboren om et Reitdiep bij Zoltkamp of te sluten, dan wadden ze ok van et tij òf.
Der werd n nije, lange, rechte diek van Zoltkamp noar Nittershoek aanleid en doardeur viel n nije polder van 540 bunder dreug. Mooi stee veur moderne boerenbedrieven. Ien e diek kwammen twee sluzen, zo kon et verschil ien wotterpeil van e boezems van Grunnen en Friesland ien stand blieven.
Ien e monding van et Reitdiep kwam de Provinciale Sluis en n dikke 100 meter verderop de Friesche Sluis. Wie van e één noar de andere boezem wol, mos deur de eerste sluus, n stukje et Zoltkamperril opvoaren en dan bij de andere sluus weer noar binnen. Der was nog wel n probleemke. De Lauwers Friese boezem sloot eertieds ten zuden van Zoltkamp aan op t Reitdiep en dat kon vanzulf niet meer vanwege et verschil ien wotterpeil. Doarom werd die verbiending dempt en werd er parallel aan et Reitdiep een nij kanoal groaven, de Munnekezijlsterriet, die aansloot op e Friesche Sluis. De aanleg van die sluus gaf wat problemen, want toen er host kloar was, voegde n dikke störm, n groot deel van e sluus. Et waark kon vannijs begunnen, mor uuteindelek was t waark ien 1878 kloar en kon e diek ien gebruuk nommen worden.
De Muntjezielsterriet was deels al eerder groaven tussen Muntjeziel en Lauwerziel. Zo werd er n diepere geul deur et sliekgrond van Lauwerszee groaven, met et idee om er bij leeg wotter enorm veul wotter deur hin te loaten roetsjen. Zo zol die geul mooi op diepte blieven. Jammergenog waarkte dat ien e praktijk niet en werd et kanoal vlot deurgroaven tot aan et Reitdiep. Et nije stuk noar de Friesche Sluis liep sloot doar op aan aan en stond er hoaks op. Tussen Reitdiep en Munnekezijlsterriet werd n smalle landtong opworpen, deels met e grond uut et nije kanoal.
Et schutten van e Friesche Sluis (foto: Mariëlla Veenstra) gebeurt nou nog, want et peil ien et Lauwersmeer verschilt van e Friese boezem. Deurdat e sluus mor 10 meter lang en 6 meter breed is, kommen er gien grote schepen meer op e Lauwers. Groag zollen de bootjevoarders n nij sluuske hemmen, dat e Muntjezielsterriet weer drekt op et Reitdiep aansluten dee. As et schip dan niet al te hoog is kinnen ze via de Lauwers noar Dokkum of et Bergumermeer. Dat is weer es een ander tochtje.
Op e smalle landtong ten zuudoosten van e Friesche Sluis zit nou n camping, aan weerskanten omgeven deur Fries en Grunnings wotter. Geweldig plek om op n mooie zummerdag n hengeltje uut te gooien.
Geert Zijlstra
Mientje: ‘Hij zette de sluzen wiedwoagens open!‘
