Elf kunstenaars tonen de ziel van een alledaags materiaal in Museum Nienoord

LEEK - Vorige week in Museum Nienoord het kunstenaarsboek PapierPapier gepresenteerd, het sluitstuk van de gelijknamige tentoonstelling die nog te zien is tot 27 september.
Het boek is niet zomaar een catalogus. Dat benadrukte directeur Geert Pruiksma al in zijn openingswoord. De elf deelnemende kunstenaars, onder wie Tienke Zijlstra, Tim Blaauw, Peter Boersma en Rosa Everts, maakten het boek bewust in papieren vorm, als verlengstuk van wat er in de zalen hangt. ‘U neemt met dit boekje de tentoonstelling en de ervaring van het kijken letterlijk mee naar huis,’ zei Pruiksma. De reguliere editie bevat een essay van schrijver Marjolein de Vos en teksten van alle elf kunstenaars over hun relatie met papier. Wie de speciale editie aanschaft, krijgt er een handgedrukt gedicht van De Vos op papyrus bij.
Dat papier meer kan zijn dan een neutraal oppervlak, is precies waar de tentoonstelling op inspeelt. Fragmenten uit de kunstenaarsreacties zijn stuk voor stuk persoonlijk, soms bijna lyrisch. ‘Papier is genereus als je geconcentreerd bent. Streng wanneer je niet attent bent. Papier verleidt. Papier geeft. Papier kwetst.’ En dan, als samenvatting van wat al die makers gemeen hebben: ‘Voor mij is papier meer dan een materiaal. Papier is een metgezel.’
De locatie is niet willekeurig gekozen. Museum Nienoord, gevestigd op het borgcomplex dat dit jaar zijn vijfhonderdjarig bestaan viert, was van oudsher een bestuurscentrum waar akten werden ondertekend en documenten werden opgesteld. ‘Vroeger werden hier prachtige papieren gemaakt en actes op papier gezet,’ aldus Pruiksma. ‘En nu laten we dat hier opnieuw zien.’ Het museum wil naast zijn vaste rijtuigcollectie, een van de drie belangrijkste in Europa, nadrukkelijk een plek blijven voor kunst en cultuur. ‘Dit is altijd een centrum geweest waar je kunst en cultuur trof die je in de omgeving niet vond.’
Een werk dat Pruiksma er persoonlijk uitpikt, is dat van Tim Blaauw: lange, brede witte linten van papier die om elkaar heen draaien en bijna drie meter hoog de ruimte vullen. Op de linten zijn ogen en afdrukken van mappen te zien. ‘De maker zegt dat het wegen zijn. En die ogen en monden; soms hoor je elkaar wel onderweg, soms draai je elkaar heen zonder dat je elkaar ziet.’ Het werk hangt aan dunne touwtjes en is daardoor nog verstelbaar ook. ‘Een beeldhouwwerk, maar ook een beetje een marionette.’
Kunstenaar Tienke Zijlstra uit Meppel is een van de exposanten met werk in de Noordhal. Haar bijdrage is onlosmakelijk verbonden met een ingrijpende periode in haar leven. ‘Het is heel erg ontstaan in een periode dat ik heel erg ziek was,’ vertelt ze. ‘Ik werd in één keer zo ongelooflijk bewust van mijn lichaam; niet alleen van de ziekte, maar ook van alles wat het wél doet.’ Die bewustwording zette zich door in haar werkwijze: fysiek, op de grond, met grote bewegingen. Niet vanuit een vooraf bedacht idee, maar vanuit het lichaam zelf. ‘Het is niet bedacht, het gebeurt eigenlijk. Met mijn lichaam.’
Inmiddels komen in haar werk lichaam en natuur steeds meer samen; een logische combinatie, vindt ze zelf. ‘Wij zijn natuur, natuurlijk.’ Ze zoekt de spanning op tussen kracht en fragiliteit, en herkent die spanning ook in papier. ‘Alsof het een huid is die tintelt.’ Dat beeld, papier als huid, typeert wat de tentoonstelling in zijn geheel wil laten zien: dat iets alledaags veel meer kan bevatten dan je op het eerste gezicht vermoedt.
Pruiksma hoopt dat bezoekers dat gevoel meenemen naar huis. ‘Dat papier een heel voor de hand liggend materiaal is, wat ons altijd omringt, en dat je er veel meer mee kunt dan je dacht.’ De tentoonstelling PapierPapier is te zien in Museum Nienoord in Leek tot en met 27 september. Het boek is te koop bij de tentoonstelling.