Onno de Vries en zijn team zijn al meer dan half jaar bezig met de voorbereidingen

WESTERKWARTIER - Natuurlijk begrijpt iedereen dat de gemeente niet pas begin maart start met de voorbereidingen voor nieuwe gemeenteraadsverkiezingen die in dit geval dus op 18 maart plaatsvinden. Maar wanneer wel, dat is een vraag die alleen de griffier van Westerkwartier heel goed kan beantwoorden: “We beginnen al in september”, geeft Onno de Vries aan.

De griffier. Misschien heb je wel eens van gehoord, misschien ook niet. Daarom is het goed om hem eens te laten vertellen wat het inhoudt en wat er allemaal komt kijken bij de organisatie van de gemeenteraadsverkiezingen. “Ik ben de eerste adviseur van de gemeenteraad en vanuit die rol ook als enige ambtenaar in dienst van de raad. Met het team – in totaal zeven mensen – werken we samen met de collega’s in he gemeentehuis, maar we staan er wel los van.”
De Vries kwam vier jaar geleden, amper twee weken voor de gemeenteraadsverkiezingen, in dienst van Westerkwartier. “Mijn eerste gedachte? Tjonge, wat een uitgestrekte gemeente. Ik kende alle 41 dorpen wel, maar sommige dorpen vooral van uitjes op de zondagmiddag”, zegt hij lachend.
De griffie begint de voorbereiding op het vierjaarlijkse verkiezingscircus met het uitnodigen van de besturen van de politieke partijen. “In die gesprekken is integriteit een belangrijk thema en nemen we ze mee hoe ze de kandidaten kunnen screenen. Wij hebben daar geen zeggenschap over, maar we adviseren wel. Zo is een verklaring omtrent gedrag (vog) verplicht voor wethouders, maar niet voor raadsleden. Dat is best bijzonder, want je hebt wel te voldoen aan een aantal artikelen uit de Gemeentewet. Is dat strijdig, dan kom je niet in de gemeenteraad. Zo simpel is het. We nemen ze daarom mee om alert te zijn, want de samenleving verandert. Niet om te betuttelen, maar om goede tools te bieden.”
Op de dag van het gesprek is de kieslijst definitief vastgesteld. De inwoners van Westerkwartier hebben op 18 maart de keuze uit acht partijen: Sterk Westerkwartier, CDA, GroenLinks/PvdA, D66, ChristenUnie, VVD, VZ Westerkwartier en nieuwkomer SGP. Wie er nog niet uit is, krijgt alle mogelijkheid om zich te oriënteren via een drietal verkiezingsdebatten en via de Stemwijzer op de website van de gemeente.
Overigens meldt De Vries vol trots dat dit jaar een noviteit wordt gepresenteerd. “We hebben een nieuwe functionaliteit waarbij je kunt zien in welke van de 41 dorpen alle kandidaten zijn gevestigd, hoe de leeftijd is en welke speerpunten ze hebben. Dat zien we als een stukje opkomstbevordering. Je hebt wel te maken met 66.000 inwoners die voor de bril moeten krijgen dat er verkiezingen zijn.”
Het is zijn derde klus als raadsgriffier. Na Haren en Tytsjerksteradiel is hij nu dus toe aan zijn tweede raadsperiode in de gemeente Westerkwartier. “Ik had zeventien jaar geleden niet kunnen bedenken dat ik dit werk zou gaan doen. In Haren speelde iets op de griffie en gezien mijn HR- en mediation-achtergrond vroeg de burgemeester of ik wilde meekijken. Uiteindelijk ging de griffier weg, kwam ik tijdelijk op die plek en een half jaar later werd ik benoemd tot raadsgriffier…”
Zijn HR-achtergrond komt dus goed van pas. Daarnaast is juridische kennis vereist, want je moet met elkaar wel checken of de juiste stappen zijn gezet en besluiten correct zijn genomen. “Politieke sensitiviteit is ook prettig. Sterker nog: zonder red je het niet. Alle fracties pretenderen namelijk dat ik bij hen hoor en dat laat ik graag zo. Het is een fijne gedachte dat je er voor iedereen kunt zijn. Soms begeleid ik de raadsleden op weg naar een motie of amendement. En soms ben ik mediator, omdat het even niet botert tussen bepaalde partijen. In een debat kunnen ze natuurlijk keihard tegenover elkaar komen te staan en dan probeer ik wel om ze tot elkaar te laten komen.”

Natuurlijk heb jij jouw eigen politieke kleur en ook een inhoudelijke mening. Het moet dan wel een valkuil zijn om je er niet persoonlijk in te mengen
“Nou… Een grappige anekdote is dat ik in Haren vaak een raadslid naast me had zitten die heel erg kon laten zien het ergens niet of wel mee eens te zijn. Zonder dat ik er erg in had, ging ik mee in zijn non-verbale uitingen. Toen raadsleden me daar vervolgens op aanspraken, heb ik geleerd dat er op je wordt gelet en dat ik voortaan beter een pokerface kan opzetten.”

Wellicht heb je de gedachte dat een griffier eerder wordt ingeschakeld door één van de oppositiepartijen dan de collegepartijen, maar De Vries merkt weinig verschil. Ook al is in de huidige raadsperiode sprake van een stevige coalitie dat 26 van de 33 raadszetels vertegenwoordigt. “Ze komen allemaal wel bij de griffie met vragen of verzoeken om ondersteuning. In sommige gemeenten helpen de griffiers ook inhoudelijk mee met schrijven van een amendement of motie, maar dat doe ik niet. Ik redigeer, geef tips en breng ze in contact met andere partijen die zich ook willen uiten. Maar ik hou me verre van de politieke inhoud”, geeft hij duidelijk zijn grenzen aan.
Het is de balans die je als griffier moet bewaken en je moet er volgens hem goed tegen kunnen om het nuttige werk veelal in de onzichtbaarheid te doen. Zoals op de dag van een raadsvergadering. “Dan werk ik thuis en word je de gehele dag gebeld door raadsleden die van alles willen. Ik ga daar goed op. Het zijn de mooiste dagen. Je regelt van alles en ’s avonds zit ik er daardoor in principe wat relaxter bij. Al komt in de vergadering via de app nog wel eens een vraag voorbij hoe iets procedureel werkt. Dan adviseer ik soms om even te schorsen voor kort overleg en advies. Als je het de raadsleden vraagt, ga ik er van uit dat ze bevestigen dat ik 24/7 bereikbaar ben. Dat vind ik ook echt belangrijk.”

De griffie staat paraat voor de raadsleden, maar ook voor de inwoners die zich melden om in te spreken bij een vergadering. Om ze voor te bereiden en op het gemak te stellen, want voor sommigen is het best wel spannend om het woord te richten tot de lokale politici. “Ach, dan bel je net iets vaker met iemand en drink je voor de vergadering nog even samen een kopje koffie. Je ziet wat het effect is, want de raadsleden laten zich er wel door inspireren. En terecht, want het zijn uiteindelijk ook de mensen die straks hun stem gaan uitbrengen.”
Op de verkiezingsdag zelf gaat Onno de Vries met de burgemeester op tournee langs de stemlocaties en op de verkiezingsavond laveert hij tussen champagneglazen en gifbekers. De een heeft behoefte aan een woord van troost, terwijl de ander al droomt van collegeverantwoordelijkheid.

In april staat bewust geen reguliere raadsvergadering gepland. “Daarin wijken wij af van andere gemeenten. Vanuit de griffie hameren we namelijk op het belang van een goede inwerkperiode. Het is toch niet te doen als je belangrijke besluiten moet nemen terwijl je amper weet hoe het werkt of nog in de verkiezingsroes bent.”
Persoonlijk kijkt hij ook heel erg uit naar de informatiefase om tot een nieuwe coalitie te komen. “Dan is het mijn taak om de spelregels te bewaken. Heel belangrijk, want het is inherent aan de politiek dat dan bepaalde onderstromen op gang komen. Sommige partijen denken het samen al te hebben geregeld terwijl je nog midden in het proces zit. Het is ook het enige moment dat ik verslagen maak. Wat mij betreft, worden die ook openbaar gemaakt. Ik ben een groot voorstander van transparantie, maar daar ga ik niet over.”