Bijzonder eerbetoon aan vrouwenmars 1945 in Grijpskerk
GRIJPSKERK – Op donderdagavond 27 maart kon in de kerk aan de Nicolaas Grijpstraat in Grijpskerk een indrukwekkend eerbetoon aan de 116 vrouwen, welke in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog verplicht moesten deelnemen aan de Vrouwenmars vanuit het concentratiekamp in Westerbork, bijgewoond worden. De tocht eindigde na drie dagen net buiten Grijpskerk, bij een boerderij aan de Pieterzijlsterweg. Het verhaal van en over de Vrouwenmars is nog steeds in Grijpskerk en omstreken niet algemeen bekend. Het is in de maand mei dit jaar precies 80 jaar geleden, dat Nederland werd bevrijd en dat wordt groots herdacht en gevierd. CMV Excelsior uit Grijpskerk nam het initiatief om als een soort kick-off voor de komende activiteiten, stil te staan bij de gebeurtenissen rond de Vrouwenmars, welke plaatsvond van 11 tot 14 april 1945. In de goedgevulde kerk werd een bijzonder programma, waarin woord, beeld en muziek samenkwamen, op indrukwekkende wijze gepresenteerd. In het kort is het verhaal over de Vrouwenmars als volgt:
De Vrouwenmars 1945
De 116 vrouwen werden in de Tweede Wereldoorlog vanuit verschillende gevangenissen in Nederland overgeplaatst naar kamp Westerbork. De vrouwen waren eerder al gearresteerd, vanwege verzetsactiviteiten van henzelf of van familieleden. In het concentratiekamp werden ze onderworpen aan dwangarbeid. Toen in 1945 de berichten over de naderende bevrijding vanuit het zuiden van Nederland de autoriteiten in het kamp bereikten, besloten ze het kamp te verlaten en daarbij op hun vlucht de vrouwen als een soort menselijk schild te gebruiken. Op de avond van 11 april 1945 werden de 116 vrouwen gesommeerd zich klaar te maken voor vertrek. Het doel daarvan en ook hun uiteindelijke lot was daarbij onbekend en onzeker. Begeleid door ongeveer 250 leden van de Wehrmacht vertrokken de vrouwen te voet vanuit het kamp in noordwaartse richting. Pas de volgende ochtend werden ze ondergebracht in een aantal boerderijen in Peelo (nabij Assen). Nadat het weer donker was geworden (spertijd) werd de tocht hervat en werd er in een boerderij aan de Friese straatweg ten westen van Groningen weer een pauze ingelast. Het was een mensonterende en zware tocht. Veel vrouwen waren verzwakt, ziek en enkele zelfs hoogzwanger. Er werden nabij Groningen 13 vrouwen vrijgelaten. De rest begon op dag drie aan - naar wat later bleek - de derde en laatste etappe, welke eindigde bij een boerderij aan de Pieterzijlsterweg ten westen van Grijpskerk. Daar meldde de verantwoordelijk commandant de vrouwen de volgende dag, tegen de orders van zijn superieuren in: ‘Sie sind alle entlassen’. De vrouwen, die aldoor dachten dat ze het niet zouden overleven, konden nauwelijks bevatten en geloven dat ze hun vrijheid terugkregen. Een deel groot deel van de ontheemde vrouwen werd een week lang opgevangen door inwoners van Grijpskerk en de daarbij geboden hulp werd als ‘geweldig’ ervaren. De vrouwen kregen te eten, konden zichzelf verzorgen en kregen schone kleding. Vanuit Grijpskerk werden ze na een week in een in de kleur oranje gespoten bus naar Zwolle gebracht om daar herenigd te worden met hun familie of om verder geholpen te worden. De uit Zuidhorn afkomstige verzetstrijdster Riek Sennema was één van de 66 vrouwen. Als eerbetoon werd enkele jaren geleden de brug over het Van Starkenborghkanaal tussen Zuidhorn en Noordhorn naar haar vernoemd.
Boek met de titel ‘Nonny’
De bijeenkomst van donderdagavond werd mede georganiseerd door Ika van Doorn, wiens grootmoeder ook één van de 116 vrouwen was. Op basis van haar grootmoeders memoires, schreef ze het boek met de titel ‘Nonny’ (naam van haar grootmoeder). Zij treedt daarin in de voetsporen van haar grootmoeder en reflecteert daarnaast op haar eigen leven. Ika las tijdens de bijeenkomst een aantal passages uit het boek voor, die zeer tot de verbeelding spraken. Samen met Hilde Sennema (familie van Riek Sennema) schreef Ika ook het boek ‘Vrouwenmars 1945’. CMV Excelsior, dat uit meer dan 50 muzikanten bestaat en veel kwaliteit in zich heeft, bracht tussendoor een aantal muziekstukken ten gehore. Twee daarvan werden voor de gelegenheid speciaal gecomponeerd door de gerenommeerde componisten Sijtze van der Hoek en Arend Gerds. Dit vond veel waardering bij de toehoorders. Hetzelfde geldt voor het optreden van Gert Sennema en zijn band Westkantstad. Zij speelden en zongen het toepasselijke en speciaal geschreven nummer met de titel ‘Noakte Nacht’. Op 11, 12 en 13 april 2025 worden de drie etappes van de Vrouwenmars opnieuw gelopen. De afstanden daarbij zijn respectievelijk 21, 30 en 25 kilometer. Dit zal gepaard gaan met een aantal randactiviteiten en de onthulling van een vijftal kunstwerken, welke langs de route worden geplaatst. De vijf kunstwerken zijn vervaardigd door Natasja Bennink uit Ezinge en Gert Sennema uit Grijpskerk. Deelname aan het lopen van de etappes is voor iedereen mogelijk. Voor aanmelding en nadere informatie kan men terecht op de website: www.vrouwenmars1945.nl. Het boek ‘Nonny’ is verkrijgbaar bij de landelijke boekhandel of via bol.com. Het boek ‘Vrouwenmars 1945 is te koop bij boekhandel Hoekstra in Grijpskerk en ook tijdens het weekend in april waarop de mars in etappes wordt gelopen. Als slotstuk van de avond speelde CMV Excelsior het bekende muziekstuk ‘We’ll meet again’.
