Gert Sennema en Natasja Bennink maakten vijf beelden voor de route van de Vrouwenmars
GRIJPSKERK - De Vrouwenmars van Westerbork naar Grijpskerk; drie nachten lang moesten 116 moedige verzetsvrouwen in april van ’45 van kamp Westerbork naar Noord-Holland lopen. Met het naderbij komen van de bevrijders, werd het de Duitse bewakers te heet onder de voeten en gebruiken zij de vrouwen als menselijk schild. Hun zware reis eindigde in Grijpskerk, waar ze verwachtten doodgeschoten te worden, maar juist vrijgelaten werden. Om deze tocht te herdenken worden er vijf monumenten geplaatst langs de route, gemaakt door kunstenaars Gert Sennema en Natasja Bennink.
Het is dit jaar precies tachtig jaar geleden dat de Vrouwenmars gelopen moest worden. Daarom was het tijd voor een bijzonder monument, vond Bindert Helder uit Grijpskerk. Al jaren verzamelt hij alles uit de omgeving van het dorp waar hij geboren en getogen is. De oorlogsjaren hebben zijn specifieke belangstelling. In zijn archief neemt ook de Vrouwenmars een goede plek in. Het is al jaren een missie van hem om deze vrouwen de aandacht te geven die ze verdienen. ‘Dat was ook de reden dat hij mij belde’, zegt Sennema. ‘Hij wilde graag een beeld in Grijpskerk realiseren ter herinnering van de verzetsvrouwen. Vervolgens zijn Natasja en ik samen aan de slag gegaan.’
Vanaf Westerbork lopen de vrouwen langs onder andere Assen, Vries en Groningen, waar de mars uiteindelijk in Grijpskerk eindigt. Om die reden willen Sennema en Bennink niet één beeld plaatsen, maar vijf verschillende. ‘Zo willen wij de route benadrukken waar de vrouwen ‘s nachts hebben moeten lopen’, zegt Bennink. ‘Het comité vond het een mooi plan en zo zijn we aan het ontwerpen geslagen.’ Op de tafel voor de twee kunstenaars staan de beelden al in het klein. Ondertussen bladert Sennema door zijn schetsen waarmee het project eind 2023 begon. ‘Het was een spannend proces, omdat het verhaal over het voetlicht moet komen.’
Om de vijf beelden te realiseren, hebben de twee kunstenaars hun talenten samengevoegd: namelijk het beeldhouwen in brons en steen. ‘We brengen daarmee iets wat gehakt en gemodelleerd is bij elkaar’, legt Sennema uit, terwijl hij naar de beelden wijst. Een voorwerp wordt gecombineerd met een gedetailleerd vrouwenportret. ‘Als je bijvoorbeeld kijkt naar de eerste, die bij Westerbork wordt geplaatst, zie je een deur’, legt Natasja uit. ‘De vrouw zie je vanaf haar rug, omdat je dat ook ziet wanneer je achter iemand loopt. De deur symboliseert het begin van hun tocht.’ Daarnaast is er een boekenplank, kussen, nachtkastje en overall gemaakt. ‘De overall verwijst naar de blauwe overalls die de vrouwen tijdens de mars aan moesten. Op hun arm hadden zij allemaal een nummer. Onze vrouw zal dat ook krijgen.’
De twee kunstenaars vonden het belangrijk om het monument een verbinding tussen het verleden en nu mee te geven. Daarom hebben de beelden een bekend gezicht: het zijn namelijk familieleden van nabestaanden van toen. ‘We hebben onder andere achternichten en kleinkinderen gevraagd. Ook hebben we contact met de burgemeestersfamilie uit Putten’, vertelt Bennink. ‘We hopen dat andere vrouwen en meisjes geïnspireerd raken. Vaak zien we stoere, mannelijke verzetshelden, maar ook in deze tijd blijkt weer hoe belangrijk de rol van de vrouw is in de maatschappij en tijdens een conflict.’
Voor Sennema heeft het project een extra lading: zijn oudtante Riek Sennema was namelijk één van de 116 vrouwen. ‘Het leefde veel in de familie’, zegt hij erover. ‘Ook in de collectieve geschiedenis van Grijpskerk speelt de Vrouwenmars een belangrijke rol. Zij werden namelijk met veel liefde opgevangen in het dorp. Ze werden volgestopt met eten door de bevolking en de kapper hier heeft ze bijgeknipt. Toen heeft Grijpskerk zich van haar beste kant laten zien. Laten we dat doortrekken naar nu.’
Op 11, 12 en 13 april wordt de Vrouwenmars dit jaar gelopen. Elke ochtend vindt er een openingsceremonie plaats, waar ook de beelden onthuld zullen worden. Het eerste beeld staat aan het begin van de route in Westerbork en vervolgens wandelen de deelnemers langs de andere vier in Peelo (Assen), Vries, Groningen en Grijpskerk. ‘Het project staat in het teken van verbinding. Niet alleen tussen de verschillende gemeentes, maar ook tussen de kunsttechnieken, het verleden en het heden en natuurlijk de route die de plaatsen met elkaar verbindt. Het is een verbinding van gevangenschap naar vrijheid.’
