Woagens van Strikwerda
Sums komt n verhoaltje je zo mor aanwaaien. Jan Veenstra, één van de lezers van e rubriek belde op: ‘Ik heb hier n boerenwoagen stoan van Strikwerda uut Moarum. Ik heb hum zelf hielmoal opknapt. Omdat dizze zoak nou niet meer bestijt, is et misschien oardeg om er es wat over te schrieven!’
Dan begun je es wat te zoeken en te lezen en bij toeval kwam ik uut bij mien vroegere buurjonge Ate Faber uut Lutjegast, die wist te melden:
‘Op onze boerenploats hadden we platte vierwielige woagens die moakt wadden deur Strikwerda. Dizze woagens werden moakt op assen van Amerikaanse auto’s. De veurwielen wadden fusee gestuurd, net as die van een auto. Fuseebesturing had as veurdeel op peerdetractie dat de dussel minder heftig hen-en-weer sloeg, bij et rieden over onregelmoatig terrein. Dat scheelde voor de menner, die de woagen zo veul beter besturen kon.’
Hij stuurde me foto’s uut e zestiger joaren en onnertussen had Veenstra (zie foto) ok ploatjes stuurd van zien restauratieproject. Ik herkende woagens van buurman nog Faber wel. Bij et hooien werden de ziedschudden uut zied klapt, zodat er nog meer hooipakjes op één woagen konden. Touwen der om henne en dan op noar de schuur om ze oppe hooigol te zetten.
Ondertussen was ik er der ok achterkommen dat Menno Strikwerda, broer van de woagenbouwer Atze Strikwerda, nog ien Moarum woonde. De was vlot contact: ‘Kom mor es langs om kovvie!’
De Strikwerda’s wadden een vindingrieke familie. Klaas Strikwerda was aan et begun van de veurege eeuw, op Marktstraat 6 ien Moarum, kuuper en moakte de butter- en keesvoaten veur e melkfabriek. Zien neef Gerrit, de pabbe van Menno, nam er bedrief loater over en was stelmoaker. Hij moakte holten boerenwoagens, mor ok schopstelen en pompen. Veur de pompen werden boomstammen ophoald, die eerst ien e wiek kwammen te leggen en dan met e auto weer oppe kaant trokken werden. Dan kwam et …, over de hiele lengte van e stam, sums wel 6 meter, mos een gat boord worden. En Strikwerda-Moarum, die kon dat. Ze adveerterden 100 joar leden al met: ‘Amerikaans Grenen pompen, G. Strikwerda Electr. pompboorderij MARUM’.
Noa de oorlog, toen had zeun Atze zien ientrede in et bedrief van Gerrit dee, veranderde der veul. Was pabbe Gerrit n echte stelmoaker (dus holtbewaarken), zeun Atze was meer van et iezer en zag voak overal handel in. ‘Wat Atze zien ogen zagen, konden zien handen moaken’, volgens broer Menno. Zo störte et bedrief zien oppe bouw van landbouwwoagens. En niet zo mor woagens. Noa de oorlog wadden er veul luxe amerikaanse auto’s ien e handel en de Strikwerda’s hadden bedocht dat je de assen van e auto’s best herbruken konden. As je ze mor veur n prikje opkopen konden.
De auto’s werden oppe markt ien Stad kocht en dan noar Moarum transporteerd. Doar werden de assen onner e auto’s weg sleupt en vannijs bruukt onner de boerenwoagen. De woagens kwam n dussel veur de peerden en loater de trekkers, die der veur mosten. Veurop kwam een bankje veur de menner. Vanzelf werd de woagen werd veurzien van een rem en een stevig onnerstel zodat et 1 of 2 tun droagen kon. De assen van olde auto’s hadden die unieke fusee-besturing, zoas Faber al aangaf.
Toen e Amerikaanse auto op roakten, stapte Strikwerda over soortgelieke assen van de Duutse Opel Kapitäns. Destieds ok behoorlijk slagschepen van autos.
De woagen wadden flink populair en werden benoam ien et Westerkwartier en Friesland verkocht. Dat et kwaliteitsspul was bliekt wel, want Menno Strikwerda zigt nou nog met regelmoat woagens stoan, die uut e waarkploats ien Moarom kwammen.
Sums werden der ok auto’s ienkocht, die eileks nog te goed wadden. Die werden noakeken en as luxe woagen verkocht. Kwam mooi uut dat Menno gien woagenmoaker was, mor bij Jansma as automonteur waarkte:
‘Ach ik hielp mien broer hiel voak. Ik von et mooi om met te goan noar de automarkt, mor ik brocht ok wel spul vot en dee et onnerhold van et woagenpark van et bedrief. Zo help je mekoar as femilie!’
Atze kreeg op vrij jonge leeftied hartproblemen en mos et toen rusteger aan doen. Zien zeun Gerard nam et bedriefspand over, mor was net as oom Menno meer een automan en begon n garage.
Atze bleef uutviender en knutseloar en dee oppe modelspoorboan Nienoord nog menig klusje.
De noam Strikwerda as leverancier van boerenwoagens verdween zo’n 50 joar leden, mor gelukkeg stoan ze nog sums bij n boer en heuren we de olle verhoalen van n biezunder bedrijf.
Geert Zijlstra
Mientje: ‘Et peerd achter de woagen spannen!’
