De Rederiekers

Ze zeggen voak tegen mij, as ik t over t toneelspeulen heb, dat ik mien hiele leven al toneelspeul. En dat snap ik, want welk mens dut nou niet. Wel geft zich hielemoal bloot en loat altied zien woare “ ik” zien. Ja, ien e sauna meschien, doar binnen we allemoal t zulfde.

Nee, wat ik bedoel met blootgeven is dat ik me altied òfvroag welk mins woardat je met proaten, loat drekt et achterste van zien tong zien. Wel leit zien tere zieltje hielendal bloot zodat n aander der op trappen kin of der even flink aan peutern. Dat binnen der niet zoveul, dus achter elk gezicht en achter elke uutsproak zit n onbekende gedachte en n onbekend persoon. t Hangt er wel vanòf met wel je ien gesprek binnen of woar et gesprek voert wordt. Ooit zee één tegen mij: Ien e sloapkoamer vallen alle maskers.  En zo is t. 

Terug noar t toneelspeulen. Ik ben ienmiddels 33 joar lid van de Rederiekerskoamer “Vredewold” ien Tolbert. Een geweldege club minsen die van t joar 125 joar bestoan en doarmet de oldste vereneging uut et dörp is. En dan te bedenken dat ze heropricht binnen ien 1900, want doarveur beston der ok al n vereneging met dezulfde noam. Die was terziele goan en vanuut t dörp werd er, ien 1900, opnij een koamer opricht. Wat hiel dat “rederijken” ien? 

Ien t begun van e loate middeleeuwen wadden et de amateurdichters en literaire kunstenoars die veurdrachten hielden veur publiek. t Begon ien Vlaanderen en Brabant. Ien e Franse toal lieten de koamers zich “rhétoriquers” numen. 

In de jaren 1440 en 1450 begonnen deze gezelschappen zich ook voor het eerst te tooien met het begrip ‘retorica’ (…) In de jaren 1480 was de rederijkerscultuur een zichtbaar en zelfs prestigieus onderdeel van het Vlaamse en Brabantse culturele leven geworden. Precies in die jaren werden ook de eerste kamers in Holland, Zeeland en het Oversticht opgericht. (35)

Noa de val van Antwerpen ien 1585 vluchtten veul Vlamingen noar de Noordeleke Nederlanden, woar toen n verdere groei van t aantal Rederiekerskoamers begon. De Rederiekers kwammen over t algemeen n aantal keren per moand bie n kander om, as  literatuurliefhebbers, gedichten, ballades en riemwarken veur te droagen over specifieke òfsproken onderwarpen. Ze schreven ok toneelstukken en voerende die op bij officiële optredens en feesten, en ze deden met aan wedstrieden. 

De Rederiekerscultuur liep de zeuventiende eeuw ien e Noordeleke Nederlanden op zien enne. Belangriekste oorzoaken hiervan wadden de “Reformatie” en de “Tachteg joarege ooorlog”. Noa de opstand en de opkomst van de publieke Gereformeerde Kerk vörmden de Rederiekers feitelek niet meer de spreekbuis van de stedeleke en christeleke cultuur. De koamers traden op bij belangrieke katholieke religieuze feesten en processies van lokoale gemeenschappen. Die werden hier ien t Noorden voak òfschaft. Onder ienvloed van e Renaissance, et humanisme, de drukpersen werd de individuele schriever belangrieker dan t gezoamenleke schrieverschap van e Rederiekers. 

Ien t Westerkwartier binnen nog n 6 tal rederiekerskoamers, ien Gruupskerk, Zuudhörn, Zeuvenhuzen, Ezinge, Nijkerk en Tolbert. De meesten beparken zich tot toneelspeulen, met één keer ien t joar n uutvoering. Meestal n bliedspul, want dat is wat et publiek wil. t Blift mooi wark, dat speulen, want je kinnen as speuler n masker opzetten en verandern ien n totoal aander personage. 

Dit joar dus 125 joar rederieken ien Tolbert. Een heugelek feit om zeker even bie stil te stoan. De Rederijkerskamer Vredewold viert dat met n openluchtspel (kiek op: www.vredewold.com) op 21 en 22 juni.  t Hiele dörp is er bie betrokken, zang van t shantykoor, meziek van Flexxmusic Woldhoorn, alles komt aan bod. Wat zol et toch mooi wezen as dizze hiele olle traditie nog n poar eeuwen bestoan blift. En dat ze dan, bie weer n jubileum, hier nog n stukje over schrieven. 

Mientje:  “As t diezulf blifst, kinst ver kommen.”