Katerhals
Ien e bibliotheek kwam ik et boek “Het Noorderland van Niekerk” tegen. Ik had al wel es van t Noorderlaand heurd en dat et gebied best wel wat mysterieus en geheimzinnigs het.
Der goan heul wat verhoalen rond van minsen die doar woond of warkt hemmen en van wandeloars en kiender die der omswaarmt hemmen ien dit gebied en natuurlek werden de verhoalen aal starker.
Tot 1980 kon elkeneen doar zomor rondswaarmen, nou is t ien bezit van Staatbosbeheer en t gebied is sloten veur publiek. Zo jammer, ik ha-der ok groag es even rondkeken.
t Noorderlaand is n slim nat gebied met petgatten. As je op e landkoart kieken zie je dat et, et gebied ten noorden van Nijkerk en de Zandumerweg tot aan t Van Starkenborghkanaal beslagt.
Ien dit gebied binnen vanzulf ok alpmoal wotterloopkes. De noam die mij opviel is “De Katerhals” De Katerhals, een bochteg wottertje, lopt vanòf t Nijkerkerdiep noar t noorden noar t Van Starkenborghkanoal.
Dan wa-der nog t Lutje Diep, dat gaf de grens aan tussen Ollekerk en Nijkerk.
De Katerhals (Foto: Wikipedia) en t Lutje Diep lopen parallel aan mekoar.
En t Kliefsdiep gaf de grens aan van de veurmoalege gemeentes Ollekerk en Zuudhörn.
Kliefsdiep was vroeger een diepe en brede sloot, we zollen t nou n slootje noemen.
Zo zie je voak dat diepkes en wottertjes de grens aangavven.
Der wadden twee ophoalbruggen over t Nijkerkerdiep zodat je ien t Noorderlaand kommen konden. De holten Zwarte Klap en de iezern Witte Klap.
Bij de zwarte brug hemmen heul wat Nijkerkers zwemmen leerd. Vlak bij t Nijkerkerdiep lag n stukje Katerhals, dat niet zo diep was. Doar mos je begunnen met zwemmen en as je et n beetje konden moch je ien t Nijkerkerdiep. De zwarte brug dee dienst as springplank.
Via de zwarte brug kon je ok bij de huuskes en boerderijkes kommen die ien t Noorderlaand stonden.
De witte brug stond meer noar t oosten en was zilverkleureg varfd. t Verhoal ging dat dit n iezern brug wezen most, dus stark, omdat er meschien ooit wel kanonnen over mosten om ons laand te verdedigen. Dizze brug gaf toegang tot de landerijen ten oosten van de Katerhals en aan t enegste huus dat aan die kant ston.
Ten noorden van t Kliefsdiep mosten de laandeigenoaren over t Hoendiep.
Rond 1800 werden der twee meulens bouwd om t gebied te bemoalen. ‘De Hoop’ aan de noordkant van de Katerhals en ‘De Verwachting’ aan t enne van t Lutjediep. Ze pompende t wotter t Hoendiep ien. ‘De Verwachting’ is twee keer òfbrand. Ien 1879 i-der aan t enne van de Havenstraat ien Nijkerk een stoomgemoal bouwd, toen wadden de meulens overbodeg.
t Nije gemoal moakte et mogelek om ok et Oldekerkermeer dreug te moalen. Ien 1919 werd et stoomgemoal elektrisch. De Havenstraat, vroeger ok wel Schipsloot noemt, is n doodlopende weg die uutkomt bij de Katerhals. En doar stijt nou ok nog n klein gebouwtje wat herinnert aan t gemoaltje.
Ien t Noorderlaand i-der tot ongeveer 1950 turf stoken. t Was n laagveen gebied en dat betekent dat de kwaliteit van de turf niet zo best was. Dat komt omdat de zolte zee hier zien sporen noaloaten het. De turf was zolt, wel gaf dat mooie blauwe vlammen ien e kachel, mor t brandde slecht en t stonk ok nog. Meestal was t veur eigen gebruuk.
Kastelein Bakker uut Nijkerk was de eerste die ien t Noorderlaand een veenderij begon. Ien 1850 ha-der zo’n tien hectoare grond laans de Katerhals ien bezit. Via de Katerhals werden de bagels vervoerd, n heul belangrieke wotterloop ien die tied.
Elke boer die laand had ien t Noorderlaand had wel n petgat. Een petgat ontstijt deur t bageln, met n legakker der noast, woar de bagels laggen te dreugen
Van die tien hectoare i-der zeuven hectoare verveend. Loater binnen der meerdere eigenoaren west, mor uuteindelek is ien 1986 Staatsbosbeheer eigenoar worden van die zeuven hectoare.
En die zeuven hectoare moaken et gebied wat mysterieus, want der stijt zulfs ok nog n huuske. Zol dat nog bewoond worden en hoe moe-je doar dan kommen?
t Is wel t leste huuske wat nog over is van de elf huuskes en boerderijtjes die der stoan hemmen.
De Katerhals was heul belangriek veur t vervoer veur van alles en nog wat, mor ok et drinkwotter kwam uut de Katerhals.
Ien e nijbouw van Ollekerk binnen nou stroatnoamen die ons aan t gebied herinnern, zoas Katerhals en Oldekerkermeer.
t Mooie is dat et Noorderlaand der nog vrijwel net zo bij leit as 200 joar leden, der het gien ruilverkaveling of wegenaanleg west.
Willen jim der meer van wieten, goa dan et boek lezen, zeer de moeite weerd.
Wat zol ik hier groag es even omstrunen en dat mysterieuze van vroeger voelen willen.
Leneke Struiksma
Mientje: ‘Wotter lopt noar t leegste punt!’