Rouwverwerking: naast steungroep voor volwassenen nu ook pilot ‘Herinnerhelden’ voor kinderen bij De Schans

Afbeelding


MARUM – Kort na corona besloten Titia ten Have en Monique Biegel van Sociaal Werk De Schans in Marum invulling te geven aan de hulpvraag bij rouwverwerking voor volwassenen. “In de coronatijd hebben zoveel mensen geen afscheid kunnen nemen, of alleen op een aangepaste manier.” Het programma voor de Steungroep ‘Verlies en rouw’ wordt sindsdien twee keer per jaar aangeboden. In januari gaat voor het eerst ook de pilot ‘Herinnerhelden’ van start, voor kinderen van 8 tot 12 jaar die te maken hebben met rouw.

Rouwen is overweldigend. Lotgenotencontact is dan heel waardevol. “Dit lotgenotencontact biedt onze Steungroep ‘Verlies en rouw’. Voor mij als begeleider is het heel mooi om te zien hoe troostrijk het contact van mens tot mens kan zijn. Deelnemers vinden herkenning en erkenning bij elkaar. Dat is heel prettig. Er zijn geen oppervlakkige gesprekken, het contact gaat dieper”, zegt Titia ten Haven van Sociaal Werk De Schans. “Maar onze steungroep is meer dan een lotgenotengroep. Er zit ook een stukje psycho-educatie aan vast. De zes middagen waarop we samenkomen, hebben allemaal een thema.”

Het programma dat Sociaal Werk De Schans aanbiedt, gaat uit van de verlieskundedriehoek van de in rouwverwerking gespecialiseerde psycholoog Herman de Mönnink. Deze driehoek verbindt de punten impact (de zwaarte van het verlies), ‘coping’ (hoe ga je om met het verlies) en support (wie zijn de ondersteunende krachten in jouw omgeving). “Dit is eigenlijk ons vertrekpunt. Met de verlieskundedriehoek krijgen we zicht op hoe de rouw door de individuele deelnemers wordt beleefd op het moment dat we starten.”

Herman de Mönnink staat bekend om zijn multimethodische aanpak. Ook Titia en Monique gebruiken meerdere methodes. “We praten niet alleen”, zegt Titia. “Deelnemers uiten zich in woorden, maar ook in beeld. Oefeningen als het maken van een tekening, verhaal of gedicht werken verduidelijkend en helend.” Voorafgaand aan iedere sessie is er een korte ontspanningsoefening. Afgesloten wordt er telkens met het voorlezen van een gedicht, dat nog naklinkt in de hoofden van de deelnemers als ze weer op weg gaan naar huis. “We willen de groep voor het uit elkaar gaan nog iets meegeven ter ondersteuning.”

Elke groep bestaat uit maximaal zes volwassenen, die uit het hele Westerkwartier afkomstig kunnen zijn. “De dierbare om wie wordt gerouwd kan een partner zijn, of bijvoorbeeld een kind of oma. Ieder lid in de groep heeft zijn of haar eigen verlies te verwerken”, zegt Titia. “We houden de groep klein om het persoonlijk contact zo groot mogelijk te laten zijn. Voor iedere deelnemer is alle aandacht. Kleinschaligheid geeft bovendien een veilig gevoel.” De steungroep komt bij elkaar in de vestiging van Sociaal Werk De Schans in de Hazelaar in Marum (Wendtsteinweg 57, met een ingang in de bibliotheek). “Soms hebben leden ook na afloop van het programma nog contact. Dat is uiteraard niet verplicht, maar ontstaat spontaan. Het is een neveneffect dat wij als begeleiders mooi vinden.”

De steungroep doorleeft het rouwen stapsgewijs, in een actief proces. “We gaan uit van de vier rouwtaken van rouwdeskundige William Worden. Om verdriet over een overleden dierbare te kunnen verwerken, is het allereerst belangrijk om de realiteit van het verlies onder ogen te zien. De volgende stap is het doorleven van de pijn van dit verlies. De derde fase is het proces van aanpassing aan een leven zonder de overledene. Tijdens deze fase hoor je rouwenden tegen mensen in hun omgeving zeggen dat ze ‘goede en slechte dagen’ hebben. Vooral in het begin zijn er ook dagelijks schommelingen tussen betere en mindere momenten. Voor rouwende mensen wisselen herstelgerichte en verliesgerichte periodes elkaar af. Het ene moment is er voorzichtig weer nieuwe levenskracht en worden dingen opgepakt of wordt een begin gemaakt met iets nieuws. Het andere moment is er een terugval, vermijding van herstel of zelfs ontkenning van het verlies. Wij zeggen altijd dat dit volslagen normaal is tijdens een rouwproces. Dat geldt ook voor andere emoties naast verdriet, zoals boosheid, angst of verslagenheid. Veel deelnemers vinden meer ontspanning als ze horen dat dit natuurlijke, basale reacties zijn. Uiteindelijk, in een gezond rouwproces, zijn er vooral herstelgerichte momenten. De vierde rouwtaak tenslotte is het vinden van een blijvende emotionele verbinding met de overledene, terwijl het leven weer wordt opgepakt. Want je hebt van iemand gehouden die met jouw leven is vervlochten. Dit blijft. Je leeft op een andere manier met elkaar verder. Hoewel je weet dat iemand nooit meer zal terugkeren in fysieke vorm, blijft die band bestaan. Met rituelen kun je daar uiting aan geven.”

Ook na het doorlopen van de vier fases in het rouwproces, als het leven weer verder gaat, kan het verdriet op onverwachte momenten iemand ineens weer overvallen. “Door een geur, muziek, een realistische droom waarin je weer samen was met de overledene. Rouwen is een heel persoonlijk proces, dat tijd kost en dat door iedereen anders wordt beleefd. Daar moet ruimte voor zijn. Hoewel het tegenwoordig beter is dan vroeger, beseft jouw omgeving dat helaas niet altijd.” Hierdoor kan ook secundair verlies optreden. “Dit komt vaak voor. Als rouwende kun je vriendschappen kwijtraken door onbegrip of teleurstelling. Mensen die intens verlies doormaken, hechten minder waarde aan alledaagse dingen waar anderen zich druk om maken. Hierdoor kunnen personen uit elkaar groeien. Er kan ook baanverlies ontstaan, doordat mensen in diepe rouw niet goed kunnen functioneren.”

Rouw speelt niet alleen bij volwassenen, maar ook bij kinderen. Titia: “We kregen signalen dat er behoefte was aan een steungroep voor verlies en rouw bij kinderen van 8 tot 12 jaar. Daarom starten we op maandag 26 januari met de pilot ‘Herinnerhelden’. Waar de bijeenkomsten voor volwassenen twee uur duren, houden we het voor de kinderen op anderhalf uur per keer – van 15.30 tot 17.00 uur. In een kleine groep helpen we de kinderen in zeven sessies door vooral te doen en daarnaast te praten. We bieden veel spel en oefeningen aan en knutselen bijvoorbeeld samen een herinneringsdoosje.”

Ouders kunnen hun kinderen voor ‘Herinnerhelden’ aanmelden via trainingen@sociaalwerkdeschans.nl of door te bellen met 0594-745620. De eerstvolgende steungroep voor volwassenen komt op maandagmiddag 10 november in Marum bij elkaar, van 14.00 tot 16.00 uur. Deze groep is bijna vol. “Maar aanmelden kan altijd, we maken een wachtlijst en starten een nieuwe groep bij voldoende belangstelling. Wat wij heel belangrijk vinden is dat ons aanbod toegankelijk is voor iedereen. Deelname is daarom gratis.”