Niezijlster boer Mark Groenveld over wurggreep overheid en gegoochel RIVM
“We willen een eerlijke agenda en waardering voor ons harde werk”
NIEZIJL – Het was 14 oktober toen een trekker de voordeur van het provinciehuis in Groningen eruit reed. Boeren gingen massaal de straat op om hun stem te laten horen. Als protest tegen het beleid van de overheid, het gebrek aan waardering, de dreiging van halvering van de veestapel, maar vooral als een roep om eerlijker beleid. De boeren kregen veel sympathie uit het land maar tijdens de corona-uitbraak vielen de protesten stil. Totdat minister Schouten in de zomer kwam met de veevoermaatregel met als doel de stikstofuitstoot naar beneden te krijgen. Opnieuw kwamen de boeren in protest, maar dat werd ze lastig gemaakt door de overheden. Protesten werden regelmatig verboden. Een vrij unieke ontwikkeling in een land waar het recht op demonstraties een groot goed is. Volgens de diverse overheden kwam de volksgezondheid in gevaar vanwege het coronavirus. Inmiddels is ook deze maatregel vanwege veel weerstand van tafel. Echter, de dreiging van maatregelen richting de boeren blijft.
Ondertussen wachten de boeren gespannen af welke maatregelen er alsnog gaan komen. Want dat de overheid de boeren niet met rust laat, dat staat voor de 27-jarige boer Mark Groenveld met 140 melkkoeien, 70 stuks jongvee en 70 hectare grond als een paal boven water. Het is een prachtige septemberochtend. Op de boerderij in Niezijl lijkt rust te heersen. De landerijen die beschenen worden door de herfstzon zien er prachtig uit vanuit de serre. De uiterlijke serene staat echter niet symbool voor de innerlijke gemoedstoestand van boer Groenveld en zijn collega’s. “Wij als boeren voelen ons inmiddels opgejaagd wild”. De boer wikt en weegt zijn woorden zorgvuldig. Het is duidelijk, hij wil de draagkracht onder de bevolking niet schaden, maar ook de alarmbel duidelijk laten rinkelen. Zijn verhaal vertellen dat er echt iets aan de hand is en het zo niet langer kan doorgaan. “Wij zijn geen mensen die graag de straat op gaan om te protesteren. Dat doen we alleen als we echt geen andere oplossing zien. Er wordt ons onrecht aangedaan. Er moet een agenda doorheen gedrukt worden die we niet precies kennen, maar waar we sterk het idee van hebben dat de overheid geen open kaart speelt. Ze zoeken de oplossing voor hun problemen bij de boeren.”, aldus Groenveld.
Het is vooral het gebrek aan transparantie dat de boer dwars zit en dat het nooit goed is, hoe ze het ook doen. Dat kost heel veel geld, maar ook frustraties en wanhoop. Het gebrek aan perspectief wordt steeds nijpender. Onderzoeken wijzen uit dat de zelfdoding onder boeren de laatste jaren behoorlijk is toegenomen. Al is het taboe over dit onderwerp groot. Cultureel antropologe Lizzy van Leeuwen deed hier de afgelopen jaren veel onderzoek naar en kwam tot deze schokkende conclusie. Groenveld beseft dat ieder tijdperk zijn eigen belangen en uitdagingen kent. Wanneer er problemen zijn moeten die opgelost worden. “Wij willen niets liever dan werken en ons werk doen”, vertelt Groenveld. “Dat doen we zorgvuldig en we werken hard. Als er problemen zijn die voortkomen uit hoe we ons werk doen, dan zijn we de eersten die willen praten om te kijken wat er aan de hand is en hoe we het samen kunnen oplossen. Maar wel in een open en eerlijk dialoog”.
Het probleem is stikstof. De uitstoot van stikstof is te hoog. En boeren zijn er in hoge mate verantwoordelijk voor en dus moet het anders. Dat is in het kort wat de regering stelt. Groenveld, en met hem menig boer, vraagt zich af of dit wel een gerechtvaardigde conclusie is en heeft zelfs het idee dat het RIVM goochelt met cijfers. Tot die conclusie komt hij niet zomaar. “Laat ik vooropstellen dat het een ingewikkelde kwestie is, maar er zijn wetenschappers die zeer zorgvuldig de uitkomsten van het RIVM hebben onderzocht en die tot hele andere conclusies komen. Met getallen kun je alles doen. Wij hebben het idee, en dat kunnen we heel goed onderbouwen, dat de cijfers van het RIVM uitgelegd zijn op een manier die hen goed uitkomt. De uitkomst van hun onderzoeken lijkt vast te staan en de getallen worden zo gedraaid dat deze de gewenste uitkomst steunen en naar toe wordt gewerkt”.
In deze zienswijze worden de boeren gesteund door diverse wetenschappelijke onderzoeken. Volgens een wetenschappelijk onderzoek van het gezaghebbende American Statistical Association is de manier waarop het RIVM de stikstofproblematiek onderzoekt en uitkomsten eraan koppelt zelfs illegaal, volkomen ondeugdelijk en dus niet toegestaan.
Toch zijn de uitkomsten van het RIVM - net zoals ook in de coronacrisis - leidend voor politieke besluiten. En dat steekt de boeren. “Er zijn zoveel wetenschappers die zeggen dat het niet klopt wat het RIVM zegt. Maar de politiek lijkt doof voor deze geluiden. Minister De Jonge roept als partijvoorzitter van het CDA dat er een miljoen nieuwe huizen gebouwd moeten worden. Wat is daarvoor nodig? Natuurlijk grond en ruimte om stikstof uit te stoten. Die ruimte moet ergens vandaan gehaald worden. De boeren hebben grond en stoten volgens de overheid te veel stikstof uit. Dus kloppen ze weer bij ons aan. Op basis van cijfers die domweg niet kloppen”.
Het is een ingewikkelde kwestie maar zelfs met een beetje gezond verstand kom je al een heel eind, is de conclusie van Groenveld: “Wij boeren zorgen voor voedsel en bewerken een groot deel van ons land met gewassen en dieren. Dan heb je uitstoot. Echter, ammoniak, de stof in de stikstof die schadelijk is, is een zware stof en daalt binnen een straal van 500 meter neer op de grond. Dus alleen boeren zelf hebben daar eigenlijk last van. Hoe kan het dat vliegtuigen vrijwel onbeperkt mogen uitstoten? Alleen de start en landing worden meegenomen in de uitstootberekening. Alsof alle uitstoot in de lucht er niet is. Die komt ook echt weer naar beneden. De luchtvaartsector wordt al tijden gespaard en daar pakken rekenuitkomsten altijd gunstig uit. In tegenstelling tot bij de boeren. En wat te denken van de Randstad. Op de Veluwe is een te hoge mate van stikstofuitstoot. Volgens het RIVM komt dit door de boeren. Maar wat te denken van alle uitstoot van de Randstad? De wind is vaak west of zuidwest. Alle rotzooi van de Randstad trekt over de Veluwe. Daar wordt helemaal niet naar gekeken. Maar wordt er weer naar de boeren gewezen. En zo kan ik nog zoveel voorbeelden noemen waar boeren verantwoordelijk worden gesteld voor uitstoot maar waar de waarheid een andere is. Dat steekt enorm!”
Boeren houden van werken en zitten graag met hun hoofd tussen de koeien en helemaal niet in de krant. Protesten en hun verhaal met de media delen is een absolute noodkreet. “Wij voelen een wurgkoord om onze nek. Al jaren komen er steeds meer wetten en worden wetten steeds veranderd. De overheid heeft ons altijd gestimuleerd om voldoende mestopslagcapaciteit te bouwen voor opslag, zodat we dit in het voorjaar, als de gewassen het nodig hebben, kunnen uitrijden. Deze extra opslag hebben we in 2018 gerealiseerd maar dan komt afgelopen zomer het rapport van de commissie Remkes die dan aanbeveelt dat drijfmest per 2030 verboden moet zijn. Daar hebben wij dan een ton aan euro’s in geïnvesteerd en zoals zo vele boeren ons in de schulden gestoken”. Het is volgens Groenveld maar één van de vele voorbeelden van steeds veranderende wetgeving waardoor boeren kapot gaan. “Iedere stap van onze koeien moeten we verantwoorden. De controles zijn ongelooflijk streng, we moeten alles bijhouden, wat resulteert in een dik dossier aan administratie. Er worden voortdurend nieuwe investeringen gevraagd die doorgaans niet vergoed worden. Het klimaat om nog boer te zijn lijkt door de overheid helemaal te worden verstikt”.
En dat is wat Groenveld nog het meest pijn doet. “In plaats van erkenning voor ons harde werken en de moeilijke omstandigheden waarin we dit doen, voelen we ons de kop van jut. Wij dragen zorg voor de voedselketen, we doen dat zorgvuldig en met veel inzet. In dat stuk voelen we ons niet gezien en gewaardeerd en krijgen voortdurend te horen dat we het niet goed doen. En hoe we het ook doen, de overheid grijpt ons voortdurend bij de keel. Dat geeft een machteloos gevoel en maakt ons ook boos. Niet voor niets is het aantal zelfdodingen onder boeren toegenomen! Dat zijn alarmerende cijfers. Begrijp me goed. Wij houden ontzettend veel van ons werk. We doen niets liever dan 24 uur per dag werken en zijn honderd keer liever met onze tractor op het land dan op het Malieveld. Ik melk liever de koeien dan dat ik met jou praat. De meeste media praten alleen maar met het RIVM mee. Wij willen niet het slachtoffer uithangen, maar voelen ons in het nauw gedreven. Wanneer we niets doen zal er voor onze kinderen geen boerenbedrijf meer zijn. Zo hoog is de nood. Wij willen op een zo eerlijk en natuurvriendelijke manier mensen voorzien van voedsel. Dat hebben we altijd gedaan en willen we blijven doen. Wat we daarvoor nodig hebben is een eerlijke en open, transparante agenda van het RIVM en de politiek. Dan komen we er samen uit, daar ben ik van overtuigd. En alleen dan is er een goede toekomst voor de boeren en voor ons voedsel. En dat verdient iedereen. Het is nog niet te laat, maar het is wel vijf voor twaalf”.
